(หน้า ๓๒๗)

ปัจจุบัน และเหตุอย่างหนึ่งก็คือกรรมฐานที่กำลังปฏิบัติอยู่ เพื่อกำหนดรู้อนาคต ให้เริ่มโดยกำหนดรู้นามรูปปัจจุบัน แล้วดูไปในอนาคตจนถึงเวลาตายในชาตินี้ เมื่อนั้น กรรม กรรมนิมิต หรือคตินิมิตก็จะปรากฏ เพราะเหตุแห่งศักยภาพของกรรมอย่างหนึ่งที่ทำในชีวิตนี้ แล้วก็จะสามารถกำหนดรู้นามรูปที่จะเกิดขึ้นในขณะปฏิสนธิในชาติต่อไป

โยคีต้องกำหนดรู้ชาติต่อๆ ไปในอนาคตให้มากที่สุดจนกระทั่งอวิชชาดับไป โดยไม่มีส่วนเหลือ ซึ่งเกิดเมื่อบรรลุอรหัตมรรค คือความเป็นพระอรหันต์ของตนเอง หลังจากนั้น ให้กำหนดรู้อนาคตต่อไป จนกระทั่งเห็นขันธ์ ๕ คือนามรูป ดับไปโดยไม่มีส่วนเหลือ คือที่สุดของชีวิตพระอรหันต์ เป็นการปรินิพพานของตน ดังนั้น ก็จะได้เห็นแล้วว่า เมื่ออวิชชาดับ นามรูปก็ย่อมดับ เห็นความดับไปโดยไม่มีส่วนเหลือของธรรม นั่นคือไม่มีการเกิดอีกต่อไป

การกำหนดรู้ขันธ์ ๕ ในอดีต ในปัจจุบัน ในอนาคต ร่วมกับการกำหนดรู้ความเป็นเหตุผลของกันและกัน นี้เรียกว่าวิธีที่ ๕ ซึ่งท่านพระสารีบุตรได้สอนไว้ เมื่อทำสำเร็จแล้ว ก็จะศึกษาวิธีที่ ๑ ได้ต่อไป เป็นวิธีที่พระพุทธองค์ทรงสอนไว้

**

• ดูว่าอนาคตสามารถเปลี่ยนได้อย่างไรในหน้า ๖๐*

ชาติก็คือการปรากฏของขันธ์ ซึ่งก็คือนามรูปนั่นเอง ดูรายละเอียดใน วิสุทธิ.ปัญญาภูมินิเทศ. ๖๔๑