{ หน้า ๓๒๘ }

วิธีที่ ๑ วิธีที่ ๑ ในการกำหนดรู้ปฏิจจสมุปบาทเป็นการตรวจดูชาติ ๓ ชาติไป ตามลำดับ เริ่มที่เหตุในอดีตชาติ ซึ่งก็คืออวิชชาและอภิสังขาร ซึ่งก่อผลในชาติปัจจุบันเป็นวิปากจิต โดยเริ่มที่ปฏิสนธิจิต รูปนาม สฬายตนะ ผัสสะ และเวทนา หลังจากนั้น ก็จะตรวจดูเหตุในชาตินี้คือตัณหา อุปาทาน และกรรมภพ ซึ่งก่อให้เกิดชาติ ชรา มรณะ และทุกข์นานัปการในอนาคตชาติ

โยคีต้องพยายามหาอวิชชา ตัณหา และอุปาทานในกิเลสวัฏ และดูว่าธรรมเหล่านั้นจะก่อให้เกิดกัมมวัฏธ์ได้อย่างไร และดูต่อไปว่าศักยภาพของกรรมในกัมมวัฏธ์จะก่อทั้งขันธ์ ๕ เมื่อปฏิสนธิและขันธ์ ๕ ในภพนั้นได้อย่างไร

นี่จบการอธิบายแบบสั้นๆ เรื่องวิธีกำหนดรู้ปฏิจจสมุปบาทตามวิธีที่ ๕ และวิธีที่ ๑ ยังมีรายละเอียดอีกมากที่ศึกษาได้โดยปฏิบัติกับพระอาจารย์ที่เหมาะสม

เมื่อได้กำหนดรู้ความเป็นเหตุผลของรูปนามในอดีต ปัจจุบัน และอนาคตอย่างสมบูรณ์ ก็เป็นอันสำเร็จวิปัสสนาญาณที่ ๒ คือปัจจยปริคคหญาณแล้ว

อ้างอิง: ดู ที.ม.๙๕ (มหานิทานสูตร) ส.นิ.๖๐ (นิทานสูตร) เพื่อเป็นตัวอย่าง พระอาจารย์ใหญ่กล่าวถึงการปวดหลังของพระพุทธเจ้า (คือทุกขเวทนา ที่เกิดพร้อมกับกายวิญญาณ) ซึ่งเกิดจากอกุศลกรรมที่ทำไว้ในอดีต ดูหัวข้อ “พระพุทธเจ้าทรงปลงอายุสังขาร” หน้า 412