paauk:knowing_and_seeing:p029

อารัมภบท – ทุกข์, สมุทัย, อริยสัจ

เท่านั้น โดยรวมอารมณ์ซึ่งไม่ใช่นามรูป คือไม่ใช่โลกธรรม ดังนั้น อารมณ์จึงมี อย่าง ได้แก่

  • ๑. รูปารมณ์ (อารมณ์คือสี)
  • ๒. สัททารมณ์ (อารมณ์คือเสียง)
  • ๓. คันธารมณ์ (อารมณ์คือกลิ่น)
  • ๔. รสารมณ์ (อารมณ์คือรส)
  • ๕. โผฏฐัพพารมณ์ (อารมณ์คือโผฏฐัพพะ)
  • ๖. ธัมมารมณ์ (อารมณ์คือธรรม)

ธัมมารมณ์ คือ อารมณ์ทั้งหมดที่เหลือจากอารมณ์ที่เป็นรูป ๕ อย่างข้างต้น คือ อารมณ์ทั้งหมดในโลก ซึ่งรู้ได้ทาง มโนทวาร เท่านั้น โดยมี ๖ ประเภท คือ

  • ๑. ปสาทรูป ๕ อย่าง คือ จักขุปสาท, โสตปสาท, ฆานปสาท, ชิวหาปสาท, และกายปสาท ปสาทรูปทั้ง ๕ นี้เป็นรูปหยาบ (โอฬาริกรูป)

พร้อม ๆ กัน โดยนัยเดียวกัน เมื่ออารมณ์กระทบทวารที่เป็นรูป ก็กระทบมโนทวารไปพร้อม ๆ กัน

รูปหยาบ/ละเอียด:

รูป ๒๘ แบ่งออกเป็น ๒ กลุ่ม รูปชื่อว่าหยาบเพราะกระทบได้ (สัปปาทิฆรูป) รูปหยาบมี ๑๒ อย่าง คือ

  • (๑-๕) ปสาทรูปทั้ง ๕ ที่พึ่งกล่าวถึง
  • (๖-๙) สี เสียง กลิ่น และรส
  • (๑๐-๑๒) ธาตุดิน ไฟ และลม

ปสาทรูปรับรู้ได้โดยจิตทางมโนทวาร (ดูหน้าต่อไป)