วิธีที่ ๕ – ปฏิจจสมุปบาท ๓ รอบ

ปฏิจจสมุปบาทมีองค์ ๑๒ ซึ่งกล่าวได้ว่ามี ๓ รอบ (วัฏฏะ) โดยมี ๒ รอบที่เป็นเหตุ (มีองค์ ๕) และอีกรอบหนึ่งเป็นผล (มีองค์ ๕ เช่นกัน) คือ

• ๑. กิเลสวัฏฏ์

     *   ก. อวิชชา
     *   ข. ตัณหา
     *   ค. อุปาทาน

• ๒. กัมมวัฏฏ์

     *   ก. อภิสังขาร
     *   ข. กรรมภพ

พูดถึงกำลังของอภิญญาคือบุพเพนิวาสานุสสติ ซึ่งยังให้เห็น (๑) ขันธ์ที่เป็นโลกุตรธรรม อันเป็นขันธ์ (มี ๔ หรือ ๕ ในพรหมภูมิ มี ๕ ในเทวภูมิและมนุษยภูมิ) ของบุคคลผู้ได้มรรคจิตและผลจิตขั้นใดขั้นหนึ่งแล้ว (๒) อุปาทานขันธ์ (๓) ความเป็นไปต่างๆ เป็นต้น ว่า ตระกูล รูปร่าง อาหาร ความสุข และความทุกข์ (๔) บัญญัติเช่นชื่อและเชื้อชาติ องค์ ๑๒ คือ (๑) อวิชชา (๒) อภิสังขาร (๓) วิญญาณ (๔) นามรูป (๕) สฬายตนะ (๖) ผัสสะ (๗) เวทนา (๘) ตัณหา (๙) อุปาทาน (๑๐) ภพ (๑๑) ชาติ (๑๒) ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส ดูพระสูตรเช่นมหานิทานสูตร (ที.ม.๙๕) และติตถายตนสูตร (อ.เอก.๖๒) ที่กล่าวถึงในหัวข้อ “วิธีรู้และเห็นทุกข์อริยสัจและสมุทัยอริยสัจ” หน้า ๓๘ ดูเชิงอรรถ ๓๙๕ หน้า ๓๑๙ และ “ตาราง ๑๑ – ปฏิจจสมุปบาทจากชาติสู่ชาติ” หน้า ๓๓๔