(หน้า ๓๒๐)

1. ๓. วิปากวัฏฏ์

• ก. วิญญาณ
• ข. รูปนาม
• ค. สฬายตนะ
• ง. ผัสสะ
• จ. เวทนา

กิเลสวัฏฏ์เป็นเหตุของกัมมวัฏฏ์ ซึ่งก็เป็นเหตุของวิปากวัฏฏ์ วิปากวัฏฏ์เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ชาติ ชรา และมรณะ (คือองค์ที่ ๑๑ และที่ ๑๒)

การกำหนดรู้ปฏิจจสมุปบาทเป็นการเห็นลำดับของวัฏฏะอย่างนี้ เริ่มที่การกำหนดรู้อดีต

วิธีกำหนดรู้ชาติที่ล้วน

เพื่อกำหนดรู้อดีต ให้เริ่มโดยทำสักการะด้วยเทียน ดอกไม้ หรือของหอมที่พระสถูป หรือแด่พระพุทธรูป พึงตั้งความปรารถนาเพื่อให้เกิดตามต้องการ เช่น เป็นพระภิกษุ เป็นภิกษุณี เป็นผู้ชาย เป็นผู้หญิง หรือเป็นเทวดา

หลังจากนั้น ให้ไปนั่งสมาธิแล้วเข้าจตุตถฌาน จนกระทั่งแสงแห่งสมาธิสว่างสุกใสและมีรัศมี แล้วให้กำหนดรู้รูปนามทั้งภายในภายนอกซ้ำแล้วซ้ำอีก นี้จำเป็น เพราะถ้ากำหนดรู้รูปนามภายนอกไม่ได้ ก็จะกำหนดรู้รูปนามในอดีตได้ยากมาก เพราะการกำหนดรู้รูปนามในอดีตนั้นคล้ายกับการกำหนดรู้รูปนามภายนอก

หลังจากนั้น ให้กำหนดรู้รูปนามที่เกิดขึ้นเมื่อทำสักการะที่พระสถูปหรือแด่พระพุทธรูป โดยเหมือนกับเป็นอารมณ์ภายนอก เมื่อทำอย่างนี้อยู่ ภาพของตนที่กำลังทำสักการะจะปรากฏ ให้กำหนดรู้ธาตุ ๔ ในภาพนั้น