วิธีกาหนดรูป
ตาราง ๖ – ประเภทของรูปในหัวใจ
| ชนิด | กายทสกกลาป | ภาวทสกกลาป | คุณสมบัติ | นปสาทรูป | ปสาทรูป | นปสาทรูป | การเกิด | กรรม | กรรม | กิจ | วัตถุของมโนธาตุ |
| :— | :— | :— | :— | :— | :— | :— | :— | :— | :— | :— | :— |
| มโนวิญญาณธาตุ | |||||||||||
| ทวารสำหรับโผฏฐัพพะ (ดิน ไฟ ลม) | |||||||||||
| กายกำหนดเพศชาย เป็นต้น | ๑ | ๒ | ๓ | ๔ | ๕ | ๖ | ๗ | ๘ | ๙ | ๑๐ | |
| องค์ประกอบ | ดิน | น้ำ | ไฟ | ลม | สี | กลิ่น | รส | โอชา | ชีวิตินทรีย์ | ||
| รูปแบบที่ ๑ | หทยรูป | ||||||||||
| รูปแบบที่ ๒ | กายปสาทรูป | ||||||||||
| รูปแบบที่ ๓ | ภาวรูป |
(หน้าต่อไป)
จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ และกายวิญญาณเกิดอาศัย ปสาทรูป เป็นที่ ๑๐ (คือทวาร) ของจักขุทสกกลาป โสตทสกกลาป ฆานทสกกลาป ชิวหาทสกกลาป และกายทสกกลาปตามลำดับ เปรียบเทียบกับวิญญาณอื่น ๆ ทั้งหมด (ซึ่งก็คือมโนธาตุและมโนวิญญาณธาตุ) เกิดอาศัย หทยรูป ในหทยทสกกลาป
มโนธาตุ คือ ปัญจทวาราวัชชนจิตและสัมปฏิจฉันนจิต ทั้งที่เป็นกุศลวิบากและอกุศลวิบาก
มโนวิญญาณธาตุ คือ สัณตีรณจิต โวฏฐัพพนจิต ชวนจิต ตทาลัมพนจิต และภวังคจิต (ดู “ตาราง ๙ – ปัญจทวารวิถี” หน้า ๓๐๐)