ธาตุดิน คือ สภาวะแข็งและความหยาบ ธาตุน้ำ คือ สภาวะไหลและความเกาะกุม ธาตุไฟ คือ สภาวะความร้อนและความเย็น ธาตุลม คือ สภาวะพยุง (หรือขับเคลื่อน)

เมื่อถึงจุดนี้ โยคีจะเห็นเพียงแต่ธาตุ ไม่เห็นเป็นสัตว์บุคคลหรืออัตตา

มหาฎีกายังแนะนาต่อไปว่า พึงเจริญสมาธิตามพระสูตร ๓ สูตร คือ

• ๘. อธิจิตตสูตร (พระสูตรว่าด้วยจิตที่ยิ่งกว่า)
• ๙. สีตภิาวสูตร (พระสูตรว่าด้วยการถึงภาวะเย็น)
• ๑๐. โพชฌงคสูตร (พระสูตรว่าด้วยองค์แห่งการตรัสรู้)

**

(๗) ความเหลว ความไหล, การเพิ่มพูน ขยาย, ความซึม (๘) การยึด การเกาะกุม (ลักษณะและอาการปรากฏของน้ำ บางครั้งจะเห็นด้วยกัน) (๙) ไฟ: ความร้อน, ความเย็น, ทำให้อุ่น ทาให้แก่ ทาให้อ่อน (เช่น ในการหุงย่อยสลาย เผาผลาญ อาหารที่ดิบให้เป็นของที่รับประทานได้) (๑๐) ลม: การพยุง, ทำให้เคลื่อน ยักย้าย นาไป ผลักดัน

• (ดูรายละเอียดเพิ่มใน มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ ข้อ ๓๔๖ มหาโคปาลสูตร และวิสุทธิมรรค สมาธินิเทศ ข้อ ๓๕๐ การเจริญจตุธาตุววัฏฐาน)*

(๘) อ.ติก.๑๐๓ (เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า นิมิตตสูตร) (๙) อ.ฉัก.๘๕ (๑๐) อ.มหา.๒๓๔ (เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า อัคคิสูตร)