และเห็นนิโรธอริยสัจ { หน้า ๖๔ }

รู้และเห็นอสังขตธรรม

เมื่อฝึกไปตามลำดับ โดยพิจารณาการเกิดขึ้นและดับไปของสังขารธรรม แล้ว ต่อจากนั้น เพียงการดับไปของสังขารธรรม โยคีก็จะก้าวไปตามลำดับญาณที่เหลือ ในที่สุด ก็จะรู้และเห็นอสังขตธรรม ซึ่งก็คือพระนิพพาน เมื่อโยคีรู้และเห็นอสังขตธรรม ก็ย่อมรู้และเห็นธรรมที่ไม่ตาย คืออมตธรรม พระพุทธองค์ได้ทรงอธิบายไว้ว่า

ดูก่อนโมฆราช ท่านจงพิจารณาเห็นโลกโดยความว่างเปล่า มีสติทุกเมื่อ เป็นผู้ข้ามมัจจุราชเสียได้ โดยถอนอัตตานุทิฏฐิเสีย เพราะว่า มัจจุราช ย่อมไม่เห็นบุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกอย่างนี้

เมื่อพระพุทธองค์ตรัสว่า

“เราต้องรู้และเห็นโลกโดยเป็นของว่างเปล่า”

พระองค์ทรงหมายความว่า ต้องรู้และเห็นโลกว่า ว่างเปล่าจากความเที่ยง จากความสุข และความเป็นอัตตา ในคำพูดทั่วไป เราอาจกล่าวได้ว่า ต้องเห็นเป็นศูนย์สมบูรณ์ (absolute zero) แต่นี่ไม่ได้หมายความว่า จิตของโยคีจะเป็นศูนย์สมบูรณ์ จิตของโยคีนั้นย่อมรู้ชัด แต่อารมณ์ที่จิตรู้และเห็นจะเป็นศูนย์สัมบูรณ์ อารมณ์ที่จิตรู้ชัด รู้และเห็นก็…

**

• วิสุทธิมรรค ปฏิปทาญาณวิสุทธิ ข้อ ๗๖๕ อ้างอิง ขุททกสูตร สุญญตปารายนวรรค โมฆราชมาณวกปัญหา ข้อ ๑๑๒๖.*
• ดูรายละเอียดเพิ่มเกี่ยวกับสุญญตสัญญาในคำถามและคำตอบ ๕.๙ หน้า ๓๑๖*