(หน้า ๓๔)

[เนื้อหานี้] รวมกันเป็นจิต ๘๙ อย่าง เมื่อจิตดวงหนึ่งในบรรดาจิตเหล่านี้เกิดขึ้น ก็ย่อมมีเจตสิกที่สมควรหลายดวงเกิดร่วมกัน เจตสิกมีทั้งหมด ๕๒ อย่าง ดังนั้น นามจึงประกอบด้วยจิต ๘๙ อย่างและเจตสิก ๕๒ อย่าง นามธรรมเหล่านี้รวมอยู่ในทุกขอริยสัจ

แต่ว่า ตราบเท่าที่เรายังไม่ตรัสรู้ เราก็จะสามารถกำหนดรู้จิตเพียง ๕๔ จาก ๘๙ ประเภทกับเจตสิกที่เกิดร่วมกันเท่านั้น คือ

• อกุศลจิต ๑๒ อย่าง
• อเหตุกจิต ๑๗ อย่างเท่านั้น (เพราะเรายังไม่สามารถกำหนดรู้สิทธิปปาทจิตของพระอรหันต์)
• กามาวจรกุศลและกามาวจรวิปากจิต ๑๖ อย่างเท่านั้น (เพราะเรายังไม่สามารถกำหนดรู้กามาวจรกิริยาจิต ๘ เพราะเกิดขึ้นกับพระอรหันต์เท่านั้น)
• รูปาวจรกุศลจิต ๕ อย่างเท่านั้น (เพราะเรายังไม่สามารถกำหนดรู้รูปาวจรวิปากจิต ๕ อย่างและรูปาวจรกิริยาจิต ๕ อย่าง)
• อรูปาวจรกุศลจิต ๔ อย่างเท่านั้น (เพราะเรายังไม่สามารถกำหนดรู้อรูปาวจรวิปากจิต ๔ และอรูปาวจรกิริยาจิต ๔)

ดังนั้น เพื่อจะรู้และเห็นทุกขอริยสัจตามความเป็นจริง เราจึงต้องรู้และเห็นโดยประจักษ์ซึ่งจิต ๕๔ อย่างพร้อมกับเจตสิกที่เกิดร่วมกัน แต่ดังที่พระพุทธเจ้าได้เมื่อโยคีกาลางค์เจริญนามกรรมฐานอยู่ ก็ย่อมรู้และเห็นนาม (บางอย่าง) เหล่านี้ได้โดยประจักษ์ จนกว่าจะถึงเวลานั้น ก็จะกล่าวไปอย่างครบถ้วน

อารัมภบท