ในพระสูตรนี้ พระพุทธเจ้าทรงอธิบายนามธรรมโดยเป็นจิต ๑๖ ชนิด หมายความว่า โยคีควรที่จะรู้และเห็นจิตแต่ละคู่ เช่น จิตที่ประกอบด้วยราคะและจิตที่ไม่ประกอบด้วยราคะ ตามความเป็นจริงทางทวาร ๖ แต่ละทวาร และรู้และเห็นนามภายใน ภายนอก และทั้งภายในและภายนอก เมื่อเป็นเช่นนี้ โยคีจึงจะแทงตลอดนามปรมัตถ์ และรู้และเห็นนามปรมัตถ์นั้นตามความเป็นจริง

วิสุทธิ ๓

เพราะได้รู้และเห็นนามรูปตามความเป็นจริงแล้ว เรียกว่าวิสุทธิ ๓ วิสุทธิมรรค อธิบายว่า

โยคีจึงได้เข้าถึงธรรมที่ ๑. ศีลวิสุทธิ คือ ศีล ๔ อย่าง มีปาฏิโมกขสังวรศีลเป็นต้นที่บริสุทธิ์ดี ๒. จิตวิสุทธิ คือ สมาบัติ ๘ พร้อมทั้งอุปจาร ๓. ทิฏฐิวิสุทธิ คือ การเห็นนามและรูปตามความเป็นจริง

ดูรายละเอียดเพิ่มเติมในคาถามและคำตอบ ๒.๓ หน้า ๑๔๒

วิสุทธิมรรค (หนทางแห่งความบริสุทธิ์) วิสุทธิมรรคเป็นคัมภีร์กรรมฐานที่ได้รับความเชื่อถือและมีเนื้อหากว้างขวาง อันได้รวบรวมจากภาษาสิงหลที่เป็นคำแปลโบราณอันเคร่งครัดของอรรถกถาภาษาบาลีอันเก่าแก่ยิ่งกว่านั้น (หลัก ๆ เป็นปุราณอรรถกถาอันสืบมาจากสมัยพุทธกาลและปฐมสังคายนา) และรวบรวมจากอรรถกถาภาษาสิงหลซึ่งรจนาขึ้นภายหลัง โดยพระพุทธโฆษาจารย์ผู้เป็นพระนักวิชาการชาวอินเดียได้แปลกลับมาเป็นภาษาบาลีราวปี ค.ศ. ๕๐๐.

อ้างอิง:

• วิสุทธิมรรค ทิฏฐวิสุทธินิเทศ ข้อ ๖๖๒.
• ดูรายละเอียดเรื่องสมาธิทาจิตให้บริสุทธิ์ที่คาถามและคำตอบ ๗.๘ หน้า ๓๙๗.