{ หน้า ๒๙๔ }

เพื่อกำหนดรู้รูปในสัตว์อื่นเป็นต้น ก่อนอื่นพึงเห็นรูปกลาปพื้นฐาน ๖ อย่าง ในตาของตน และต่อจากนั้นในตาภายนอกคือของสัตว์อื่น โดยเหมือนกับเมื่อตอนที่แยกรูป ให้กำหนดรู้รูป ๕๔ ประเภท แต่ตอนนี้ให้กำหนดรู้ทั้งภายในและภายนอก

ทำอย่างเดียวกันนี้กับวัตถุ ๕ อย่างที่เหลือ และกับรูปประเภทที่เหลือ

(๒) กำหนดรู้นามธรรมทั้งภายในภายนอก

เมื่อได้กำหนดรู้รูปอย่างบริบูรณ์อย่างนี้แล้ว ก็พึงกำหนดรู้นามธรรมทั้งภายในและภายนอกต่อไป ให้กำหนดรู้นามธรรมภายในโดยเริ่มที่มโนทวารวิถีอีก และหลังจากนั้นที่ปัญจทวารวิถี โดยกำหนดรู้เจตสิกทั้งที่เป็นกุศลและอกุศล เพื่อกำหนดรู้นามภายนอก ให้ทำเหมือนกับการกำหนดรู้นามภายใน แต่พึงกำหนดรู้จักขุทวารและภวังค์ (คือมโนทวาร) ของสัตว์อื่นโดยรวม ๆ หลังจากนั้น เมื่อสีของรูปกลาปกลุ่มหนึ่งปรากฏทางทวารทั้ง ๒ แล้ว ก็ให้กำหนดรู้จักขุทวารวิถี และมโนทวารวิถีมากมายที่เกิดขึ้นโดยทั้งหมดมีอารมณ์เดียวกัน

รูปกลาปพื้นฐาน ๖ อย่างคือ (๑) จักขุทสกกลาป (๒) กายทสกกลาป (๓) ภาวทสกกลาป (๔) จิตตชัฏฐกกลาป (๕) อุตุชัฏฐกกลาป (๖) อาหารชัฏฐกกลาป ดูรายละเอียดอื่นในหน้า ๒๓๕

แม้โยคีจะได้กำหนดรู้รูป ๖๓ ประเภทแล้วก็จริง แต่ในที่นี้ให้กำหนดรู้เพียงแค่ ๕๔ อย่าง คำอธิบายอย่างละเอียดอยู่ที่หัวข้อ “รูป ๕๔ ประเภทในตา” หน้า ๒๓๔