====== คาถามและคาตอบ ๔ – ๔.๔ จบคอร์สแล้ว บรรลุธรรมฐิติญาณได้หรือไม่เป็นต้น ====== (หน้า ๒๖๔)

ท่านสุสิมะได้ยินว่า มีพระอรหันต์เป็นจำนวนมากผู้ไปเฝ้าพระพุทธเจ้าแล้ว ได้แจ้งความที่ตนบรรลุพระอรหันต์แล้ว ดังนั้น ท่านสุสิมะจึงทูลถามพระอรหันต์เหล่านั้นว่า ได้บรรลุสมาบัติ ๘ และอภิญญา ๕ หรือไม่ พระอรหันต์เหล่านั้นตอบว่า “ไม่ได้” ท่านสุสิมะจึงกล่าวต่อไปว่า “ถ้าท่านไม่ได้สมาบัติ ๘ และอภิญญา ๕ ท่านบรรลุพระอรหันต์ได้อย่างไร” พระอรหันต์ตอบว่า “ปญฺญาวิมุตฺตา โข มย อาวุโส สุสิมา ท่านผู้เฒ่าสุสิมะ พวกผมหลุดพ้นจากกิเลส และบรรลุพระอรหันต์ได้ด้วยสุทธวิปัสสนายาน (สุทฺธวิปสฺสนายานิก)” ท่านสุสิมะเมื่อไม่เข้าใจ จึงทูลถามพระพุทธเจ้าเช่นกัน

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ปุพฺเพ โข สุสิม ธมฺมฏฺฐิติญาณ ปจฺฉา นิพฺพาเน ญาณ สุสิมะ ธัมมฐิติญาณเกิดก่อน อนิพพานเกิดภายหลัง

(มรรค)ญาณที่มีพระนิพพานเป็น…

นี้หมายความว่าอะไร มรรคญาณไม่ใช่ผลของสมาบัติ ๘ หรืออภิญญา ๕ แต่เป็นผลของวิปัสสนาญาณ ดังนั้น มรรคญาณจึงเกิดขึ้นหลังวิปัสสนาญาณเท่านั้น ในสุสมิสูตร วิปัสสนาญาณทุกขั้นเรียกรวมกันว่า ธัมมฐิติญาณ

พจนานุกรม

• ป. : นักบวชผู้ชายในอินเดีย นอกพระพุทธศาสนา เพศหญิงใช้ว่า ปริพาชิกา หรือ ปริพาชี. (ป. ปริพฺพาชก)
• มหาจุฬาแปลว่า – ท่านสุสิมะ พวกผมหลุดพ้นได้ด้วยปัญญา
• มหาจุฬาแปลว่า – สุสิมะ ธัมมฐิติญาณเกิดก่อน นิพพานญาณเกิดภายหลัง