เพราะมีอนิจจสัญญาเช่นนี้ ก็จะไม่คิดว่าจิตคือวิญญาณของตนอีกต่อไป เพราะอนัตตสัญญาย่อมมากับอนิจจสัญญา สมจริงดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ ในเมฆิยสูตร ว่า

• อนิจฺจสญฺญิโน, เมฆิย, อนตฺตสญฺญา สณฺ าติ*

(เมฆิยะ อนัตตสัญญาย่อมปรากฏแก่ภิกษุผู้ได้อนิจจสัญญา)

คาถาม นิมิตของอานาปานสติมาจากไหน? อะไรทำให้เกิดนิมิตปรากฏ?

คาตอบ จิตส่วนมากที่เกิดโดยอาศัยหทัยวัตถุ ย่อมก่อลมหายใจ นิมิตของอานาปานสติแท้ ๆ มาจากลมหายใจ แต่จิตทุกดวงก็ไม่ได้ก่อนิมิต เพราะจิตที่มีสมาธิที่ลึกเท่านั้นจึงก่อนิมิต ดังนั้น ลมหายใจที่เกิดจากจิตที่มีสมาธิอันลึกและแน่วแน่จึงจะให้นิมิตของอานาปานสติให้ปรากฏได้ ถ้านิมิตนั้นอยู่ห่างจากปลายจมูก นั่นไม่ใช่นิมิตแท้

นิมิตบางอย่างอาจปรากฏเพราะเหตุแห่งสมาธิ แต่ก็อาจไม่ใช่นิมิตแท้ของอานาปานสติ ถ้านิมิตนั้นยังทำให้เกิดฌานได้ นิมิตนั้นก็จัดเป็นอานาปานนิมิต แต่ถ้าไม่ยังฌานให้เกิด นั่นไม่ใช่อานาปานนิมิตแท้ ถ้าโยคีตั้งจิตจดจ่อที่นิมิตนั้น ฌานขุ. อุ. ข้อ ๓๑ (และ อ. นวก. ข้อ ๓)

ผู้แปล – พระอาจารย์อธิบายไว้ในที่ต่าง ๆ ว่า นิมิตแท้ของอานาปานสติมีลักษณะดังนี้คือ (๑) เกิดที่ลมหายใจกระทบเท่านั้น (๒) ใช้เป็นอารมณ์ของกรรมฐานแทนลมหายใจได้ (๓) ถ้าจดจ่อที่นิมิตนั้นแล้ว ก็จะถึงอัปปนาสมาธิได้ ดังนั้น นิมิตที่อยู่ที่อื่น เช่นที่ห่างจากปลายจมูก จึงไม่ใช่นิมิตแท้