โมหะ เป็นมูลโดยทั้งหมดก่อให้เกิดชาติ ชรา พยาธิ และมรณะ เมื่อจิตได้ละเจตนาเหล่านั้นให้หมดสิ้นด้วยมรรคญาณ เมื่อนั้นแลจึงจะได้บรรลุพระนิพพาน

กล่าวอีกนัยหนึ่ง พระนิพพานเป็นความหลุดพ้น เป็นอิสระจากสังสารวัฏทุกข์ เป็นการดับชาติ ชรา พยาธิ และมรณะ พวกเราล้วนแต่ตกอยู่ใต้อานุภาพของทุกข์ทั้งปวง จากชาติ ชรา พยาธิ และมรณะ ดังนั้น เพื่อเปลื้องตนจากทุกข์นานัปการ เราจึงต้องภาวนา เพราะปรารถนาความเป็นอิสระจากทุกข์ทั้งปวง จึงต้องศึกษาการภาวนาเพื่อบรรลุพระนิพพาน

ภาวนา/กรรมฐานคืออะไร

แล้วอะไรล่ะคือภาวนาและกรรมฐาน กรรมฐานมีทั้งสมถภาวนาและวิปัสสนา ภาวนาทั้งสองอย่างนี้มีศีลทั้งทางกายและทางวาจาเป็นฐาน กล่าวอีกนัยหนึ่ง ภาวนาคือการเจริญและทำให้สมบูรณ์ซึ่งอริยมรรคมีองค์แปด (อริยอัฏฐังคิกมรรค)

อริยมรรคมีองค์แปด ได้แก่

• สัมมาทิฏฐิ – ความเห็นชอบ
• สัมมาสังกัปปะ – ความคิดชอบ
• สัมมาวาจา – การเจรจาชอบ
• สัมมากัมมันตะ – การกระทำชอบ
• สัมมาอาชีวะ – การเลี้ยงชีพชอบ
• สัมมาวายามะ – ความเพียรชอบ
• สัมมาสติ – การระลึกชอบ
• สัมมาสมาธิ – การมีจิตตั้งมั่นชอบ