เพียงแค่กรรมฐานเดียว เช่น อานาปานสติ เราก็จะสอนกรรมฐานนั้นเท่านั้น เมื่อโยคีบรรลุฌานแล้ว เราจึงจะสอนวิปัสสนาต่อไปอย่างเป็นระบบและเป็นไปตามขั้นตอน

ในขณะที่เจริญสมถะวิปัสสนา บางครั้งบางคราวอาจจะมีนิวรณ์ เช่น ราคะ โทสะ และวิตก ที่รบกวนการเจริญสมถะและวิปัสสนา กรรมฐานที่เป็นอาวุธเพื่อกำจัดนิวรณ์เหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงประทานไว้ในเมฆิยสูตร ดังนี้

• อสุภภาเวตฺวา ราคสฺส ปหานาย (พึงเจริญอสุภะเพื่อละราคะ)
• เมตฺตาภาเวตฺวา พฺยาปาทสฺส ปหานาย (พึงเจริญเมตตาเพื่อละพยาบาท)
• อานาปานสฺสติภาเวตฺวา วิตกฺกุปจฺเฉทาย (พึงเจริญอานาปานสติ เพื่อตัดวิตก)

ยิ่งไปกว่านั้น จิตที่ตั้งมั่นสามารถเห็นปรมัตถธรรมตามความเป็นจริง ในสมถกรรมฐานทั้งหลาย สมาบัติ ๘ นั้นสูงส่งและมีกำลัง ดังนั้น สำหรับผู้ที่ต้องการเจริญสมาบัติ ๘ อย่างถี่ถ้วน เราก็จะสอนกสิณกรรมฐานด้วย ถ้าต้องการเข้าใจแผนภาพนั้นให้บริบูรณ์ พึงปฏิบัติสมถะวิปัสสนาจนถึงมรรคญาณและผลญาณ เมื่อนั้นจึงจะเข้าใจแผนภาพได้อย่างสมบูรณ์

ขุททกอุเทศ ๓๑ และ อังคุตตรนิกาย ๓ (เมฆิยสูตร)

ดูสมาธิสูตรแห่งสัจจสังยุตในหน้า ๓๘ และสมาธิสูตรแห่งขันธสังยุตในหน้า ๕๙