วิธีเจริญวิปัสสนาญาณให้เห็นนิพพาน – อุทยัพพญาณตามวิธีที่ ๕ แห่งปฏิจสมุปบาท
จะเห็นเหตุในอดีต ๕ อย่างที่ทำให้เกิด (อุทย) กรรมชรูปในชาตินี้ พึงเห็นการเกิดขึ้นของ (๑) อวิชชา (๒) ตัณหา (๓) อุปาทาน (๔) อภิสังขาร และ (๕) กรรมภพ ทีละองค์ๆ ว่าทำให้เกิดกรรมชรูปในชาตินี้ได้อย่างไร
หลังจากนั้น ให้เห็นการเกิดขึ้นของกรรมชรูปโดยขณะทุกๆ ขณะจิตในวิถีจิตที่ได้กำหนดรู้แล้ว จากปฏิสนธิไปจนถึงจุติ
นี่หมายความว่า พึงเห็นขันธ์ ๕ ในขณะเกิด (อุทย) ของจิตแต่ละดวงในวิถีมุตตจิต และของจิตแต่ละดวงในวิถีจิตของทั้ง ๖ ทวารที่เกิดขึ้นแทรก (กับวิถีมุตติจิต) อันโยคีได้กำหนดรู้แล้ว ให้เห็นอย่างนี้ในทุกๆ อดีตชาติที่กำหนดรู้แล้ว และในทุกๆ อนาคตชาติจนถึงปรินิพพาน
ต่อจากนั้น พึงเห็นการเกิดขึ้นที่เป็นเหตุของอุตุชรูป จิตตชรูป และอาหารชรูป คือให้เห็นว่า จิตเป็นเหตุแห่งการเกิดของจิตตชรูป อุตุเป็นเหตุแห่งการเกิดของอุตุชรูป อาหารเป็นเหตุแห่งการเกิดของอาหารชรูป
- ดูคำอธิบายสั้นๆ* เกี่ยวกับกรรมชรูปพร้อมทั้งตัวอย่างในหัวข้อ “กรรมชรูป (รูปเกิดจากกรรม)” หน้า 199
วิถีมุตตจิต คือ ปฏิสนธิจิต ภวังคจิต และจุติจิต *ดูคำอธิบายสั้นๆ* ของวิถีมุตตจิตเป็นต้น ใน “ตาราง ๑๐ – จุติและปฏิสนธิ” หน้า 330, หน้า 282, และเชิงอรรถ ๑๙๕ หน้า 187
ในบางกรณี โยคีเริ่มด้วยชาตินี้ก่อนเพียงชาติเดียว แล้วจึงค่อยดูชาติในอดีตและในอนาคต
- ดูคำอธิบายสั้นๆ* เกี่ยวกับจิตตชรูป อุตุชรูป และอาหารชรูป พร้อมทั้งตัวอย่าง เริ่มที่หน้า 201