คำถามและคำตอบ ๕

คำถาม ๕.๑ – ประโยชน์ของสมาบัติ ๘ มี ๕ อย่าง

คำถาม สมาบัติ ๘ ทำให้ (๑) บรรลุนามรูปปริจเฉทญาณได้ (๒) เห็นการเกิดขึ้นและการดับไปของนามรูปที่สุขุม (๓) เกิดความเบื่อหน่ายในนามรูป (๔) บรรลุมรรคญาณได้ นอกจากนี้แล้ว สมาบัติ ๘ ยังมีประโยชน์อื่นๆ อีกหรือไม่

คำตอบ ฌานสมาธิมีประโยชน์ ๕ อย่าง คือ (๑) เป็นการอยู่อย่างผาสุกในปัจจุบัน (ทิฏธฺ มฺมสุขวิหาร) เป็นการเสวยฌานสุขในชีวิตปัจจุบัน นี่หมายเอาพระอรหันต์ แม้พระอรหันต์สุขวิปัสสกาจะได้โลกุตตรฌานเป็นปกติอยู่แล้ว แต่ท่านก็อาจเจริญโลกิยฌานเพราะต้องการเสวยฌานสุข เพราะเป็นพระอรหันต์ผู้ได้ทำลายกิเลสทั้งหมดด้วยมรรคญาณแล้ว (จึงได้กำจัดนิวรณ์ทั้ง ๕ ไปแล้วด้วย) ก็จะเจริญฌานได้ง่าย เหตุผลอีกประการหนึ่งที่จะเจริญฌานก็เพื่อเข้าถึงความดับ (นิโรธานิสงฺส) จึงจะต้องมีวิสัยในสมาบัติ ๘ ธุระของพระภิกษุคือการศึกษาคัมภีร์ (ปริยัติ) ปฏิบัติสมถวิปัสสนา (ปฏิบัติ) และบรรลุมรรค ๔ ผล ๔ (ปฏิเวธ) ล้วนเป็นกิจที่พระอรหันต์ได้กระทำเสร็จสิ้นแล้ว จึงไม่มีธุระอย่างอื่นอีก ท่านจึงเจริญฌานสมาธิโดยไม่ได้มีเหตุอื่นนอกจากการเสวยฌานสุขในชาติปัจจุบัน

สมาบัติ ๘ คือรูปฌาน ๔ และอรูปฌาน ๔

• ที่มา: วิสุทธิ.สมาธินิเทศ.๓๖๒ (กถาว่าด้วยอานิสงส์ของสมาธิ)*