วิธีกำหนดรู้มโนทวารวิถี

เพื่อกำหนดรู้กามาวจรวิถี ให้เริ่มต้นด้วยการกำหนดรู้มโนทวารวิถี เพราะมีจิตน้อยชนิดกว่า (ทางปัญจทวารวิถี) ให้เริ่มที่มโนทวารวิถี ซึ่งเป็นกุศล โดยในกามาวจรภูมิ จะประกอบด้วยกระแสของจิต ๓ ประเภท ได้แก่

๑. มโนทวาราวัชชนจิต มีเจตสิก ๑๒ อย่าง ๒. สวิญญาณจิต ๗ ดวง (โดยที่อกุศลสวิญญาณจิตมีเจตสิก ๑๖/๑๘/๑๙/๒๐/๒๑/๒๒ อย่าง และกุศลสวิญญาณจิตมีเจตสิก ๓๒/๓๓/๓๔/๓๕ อย่าง) ๓. ตทาลัมพนจิต ๓ ดวง มีเจตสิก ๓๔/๓๓/๓๒/๑๒/๑๑ อย่าง

ก่อนอื่น ให้กำหนดรู้ภวังค์ (คือมโนทวาร) แล้วกำหนดรู้อารมณ์รูปที่ปรากฏในตา เมื่อปราสาทรูปปรากฏในภวังค์ ให้รู้รูปนั้นด้วยมนสิการว่า “นี่คือจักขุปสาทรูป” “นี่คือรูป” “นี่ไม่เที่ยง” “นี่เป็นทุกข์” “นี่เป็นอนัตตา” หรือว่า “นี่ปฏิกูล”

เมื่อนั้น กามาวจรมโนทวารวิถีจิตก็จะเกิดขึ้น

ต่อจากนั้น เพื่อกำหนดรู้เจตสิกประเภทต่าง ๆ ที่ประกอบกับจิตในมโนทวารวิถี ให้ทำเหมือนกับเมื่อทำในฌานมโนทวารวิถี คือ เริ่มที่จิตที่เวทนา หรือที่ผัสสะ อันเด่นชัดที่สุด หลังจากนั้น ให้เพิ่มเจตสิกอีกอย่างในแต่ละครั้ง กล่าวคือ ก่อนอื่นให้กำหนดเจตสิกอย่างหนึ่ง แล้วจึงเพิ่มอีกอย่างหนึ่ง กำหนดเจตสิก ๒ อย่างแล้วเพิ่มอีกอย่างหนึ่ง กำหนดเจตสิก ๓ อย่างแล้วเพิ่มอีกอย่างหนึ่ง เป็นต้น จนเห็นเจตสิกครบทั้ง ๓๔ หรือ ๓๓ หรือ ๓๒ อย่าง ในจิตแต่ละดวงที่อยู่ในกามาวจรมโนทวารวิถีที่เป็นกุศล พึงทำเช่นนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนกว่าจะรู้สึกพอ