{ หน้า ๒๘๘ }

เมื่อได้กำหนดรู้วิถีจิตต่างๆ ที่ได้ในสมถกรรมฐานก่อนๆ ทั้งหมดแล้ว ไม่ว่าจะเป็นอุปจารสมาธิหรือฌานสมาธิ ให้กำหนดรู้เจตสิกในกามาวจรวิถีจิตต่อไป

วิธีกำหนดรู้ กามาวจรวิถี

โยนิโสมนสิการ และ อโยนิโสมนสิการ ฌานสัมปัตติวิถี (วิถีจิตที่ได้ฌาน) อันเป็นมโนทวารวิถีของรูปฌานหรืออรูปฌาน ต้องเป็นกุศล ไม่เป็นอกุศลอย่างแน่นอน แต่กามาวจรวิถี จะเป็นทางปัญจทวารก็ดี มโนทวารก็ดี อาจเป็นกุศลหรืออกุศลก็ได้ โดยขึ้นอยู่กับโยนิโสมนสิการ หรืออโยนิโสมนสิการ การมนสิการเป็นตัวกำหนดว่ากามาวจรวิถีนั้นจะเป็นกุศลหรืออกุศล

• กรณีที่เป็นโยนิโสมนสิการ: ถ้าดูแล้วรู้อารมณ์โดยความเป็นรูป โดยความเป็นนาม เป็นเหตุเป็นผล (ของรูปนาม) เป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา หรือเป็นอสุภะ การมนสิการของโยคีก็จะเป็นโยนิโสมนสิการ และจิตก็จะเป็นกุศล
• กรณีที่เป็นอโยนิโสมนสิการ: ถ้าดูและรู้อารมณ์โดยความเป็นบัญญัติ เช่น เป็นบุคคล ผู้ชาย ผู้หญิง ทอง เงิน หรือโดยความเป็นของเที่ยง เป็นสุข เป็นอัตตา การมนสิการของโยคีก็จะเป็นอโยนิโสมนสิการ และจิตก็จะเป็นอกุศล

แต่ในกรณีพิเศษ จิตที่รู้บัญญัติก็เป็นกุศลได้ เช่น เมื่อเจริญเมตตามกรรมฐานหรือเมื่อให้ทาน โยคีจะเห็นความต่างเมื่อกำหนดรู้วิถีจิตเหล่านั้น