{ หน้า ๑๙๗ }

รูปมีเหตุเกิด ๔ อย่าง คือ กรรม จิต อุตุ และอาหาร จึงหมายความว่า มีรูป ๔ ประเภท ๑. รูปเกิดจากกรรม (กรรมชรูป) ๒. รูปเกิดจากจิต (จิตตชรูป) ๓. รูปเกิดจากอุตุหรืออุณหภูมิ (อุตุชรูป) ๔. รูปเกิดจากอาหาร (อาหารชรูป)

• ทิฏฐิวิสุทธิ* ข้อ ๖๗๑ มีความว่า “อนึ่ง เพราะเหตุที่อรูปธรรมทั้งหลายย่อมปรากฏโดยอาการ ๓ แก่ภิกษุผู้มีการกาหนดถือเอารูปที่หมดจดดีอย่างนี้เท่านั้น. เหตุนั้น พระโยคาวจรพึงทำโยคะเพื่อกาหนดถือเอาอรูปธรรม โดยการกาหนดถือเอารูปที่หมดจดดีนั่นแล ไม่พึงทำโดยการกาหนดถือเอาอย่างอื่น (คือไม่กาหนดถือเอาอรูป) เพราะถ้าเมื่อรูปธรรมอย่าง ๑ หรือ ๒ อย่าง ปรากฏยังไม่หมดจดดี เธอละรูปเสีย เริ่มกาหนดถือเอาอรูปไซร้ เธอจะเสื่อมจากกรรมฐานเสียก็ได้ เหมือนโคที่หากินบนภูเขา (ไม่รู้จักเขตแดน เดินไปพลัดตกเหว) มีประการดังกล่าวในตอนปาเพ็ญปฐวีกสิณ. ต่อเมื่อเธอทำโยคะเพื่อกาหนดถือเอาอรูปโดยการกาหนดถือเอารูปที่หมดจดดีแล้ว กรรมฐานจึงจะถึงซึ่งความเจริญงอกงาม ไพบูลย์.”

(ผู้แปล – นี้เป็นเหตุที่พระอาจารย์ใหญ่ไม่ได้กล่าวรายละเอียดการปฏิบัติเพื่อจะเห็นรูปโดยการเกิดทั้ง ๔ ภายใต้หัวข้อ “วิธีเจริญจตุธาตุววัฏฐาน” แต่ไปให้รายละเอียดในเรื่องนี้ต่อไปในอีกหัวข้อ คือ “วิธีกาหนดรู้โอชา” ในหน้า 229)

ลำดับที่มาในวิสุทธิมรรคคือ กรรม จิต อาหาร และอุตุ ส่วนลำดับที่มาในที่นี้ เป็นลำดับที่พระอาจารย์ใหญ่พะเอ้าตอยะสอน