{ หน้า ๑๓๒ }

คำถามและคำตอบ ๒

คำถาม ๒.๑ – การพัฒนาสมาธินทรีย์และปัญญินทรีย์ให้สมดุล

คำถาม โยคีผู้ปฏิบัติใหม่นั้น จะพัฒนาสมาธินทรีย์และปัญญินทรีย์ให้สมดุลได้อย่างไร จะเจริญปัญญาโดยอาศัยอานาปานสติได้อย่างไร

คำตอบ เราได้กล่าวถึงเรื่องการพัฒนาอินทรีย์ ๕ ให้สมดุลแล้วในการสนทนาครั้งแรก แต่ก็จะกล่าวสรุปอีกครั้งหนึ่งว่า ผู้ปฏิบัติใหม่ยังไม่จำเป็นต้องพัฒนาสมาธิและปัญญาให้สมดุลกันเพราะยังใหม่ และอินทรีย์ทั้ง ๕ ก็ยังไม่ได้พัฒนาในระดับที่เพียงพอ ในเบื้องต้นของกรรมฐาน จิตมักจะฟุ้งซ่านมาก ดังนั้น อินทรีย์ทั้ง ๕ จึงยังไม่เข้มแข็งและมีกำลังพอ ต่อเมื่ออินทรีย์เข้มแข็งและมีกำลังพอแล้ว จึงจะจำเป็นต้องพัฒนาให้สมดุลกัน

อย่างไรก็ตาม ถ้าผู้ปฏิบัติใหม่สามารถพัฒนาอินทรีย์เหล่านั้นให้สมดุลตั้งแต่เริ่มต้น นั่นย่อมดีอย่างแน่นอน ยกตัวอย่างเช่น เมื่อกำลังปฏิบัติอานาปานสติ คือการมีสติอยู่กับลมหายใจ การรู้แจ้งลมหายใจนั้นเป็นปัญญา การระลึกรู้ที่ลมเป็นสติ การมีใจจดจ่ออยู่กับลมเป็นสมาธิ ความเพียรในการรับรู้ลมหายใจอย่างชัดเจนเป็นวิริยะ ความเลื่อมใสว่าอานาปานสติ (คือลมหายใจเข้าออก) จะนำไปสู่ฌานได้เป็นศรัทธา ผู้ปฏิบัติใหม่ต้องพยายามเจริญอินทรีย์ ๕ ให้เข้มแข็งและมีกำลัง ศรัทธาต้องมีกำลังพอ วิริยะเพื่อให้รู้ลมหายใจอย่างชัดเจนต้องมีกำลังพอ สติที่ลมต้องมีกำลังพอ สมาธิที่ลมต้องมีกำลังพอ ต้องเห็นลมหายใจนั้นให้ชัดเจน พึงพยายามพัฒนาอินทรีย์ ๕ ให้เข้มแข็งและมีกำลังพร้อมกับการพยายามปรับให้สมดุล ถ้าอินทรีย์ใดอินทรีย์หนึ่งมากเกินไป อินทรีย์อื่นก็จะทำหน้าที่ของตนไม่ได้ด้วยดี