แทงตลอดนำมปรมัตถ์

เมื่อได้รู้และเห็นรูปปรมัตถ์ชนิดต่าง ๆ อย่างประจักษ์ดังนี้แล้ว โยคีก็จะสามารถดำเนินต่อไปเพื่อรู้และเห็นนามปรมัตถ์ ซึ่งก็คือการกำหนดรู้นาม (นามกรรมฐาน) จริง ๆ เราสามารถกำหนดรู้นามได้โดยทางวัตถุ ๖ หรือทางทวาร ๖ ก็ได้ แต่เพราะโยคีได้กำหนดรู้รูปโดยทางทวาร คัมภีร์วิสุทธิมรรคกล่าวว่า ควรกำหนดรู้นามโดยทางทวารเหมือนกัน คือ “นามธรรมทั้งหลาย ย่อมเป็นอันปรากฏโดยเกี่ยวกับทวาร แก่โยคีผู้ได้กำหนดรูปอย่างนี้แล้วนั้น” และมหาฎีกายังขยายความต่อไปว่า การกำหนดรู้นามทางทวารเป็นวิถีที่ “ไม่มีความสับสน”

ถ้าเป็นการกำหนดรู้โดยทางวัตถุรูป ๕ โยคีก็จะกำหนดรู้จิตและเจตสิกที่เกิดร่วมกันโดยอาศัยวัตถุแต่ละอย่าง (เช่น กำหนดรู้จักขุปสาท แล้วจากนั้นกำหนดรู้จักขุวิญญาณ ๑ และเจตสิก ๗ ที่เกิดขึ้นอาศัยจักขุวัตถุ) แต่ถ้ากำหนดรู้ทางทวาร ๖ โยคีก็จะกำหนดรู้จิตชนิดต่าง ๆ กันในวิถีจิตของแต่ละทวาร เช่น จิตชนิดต่าง ๆ และเจตสิกที่เกิดร่วมกันในวิถีจิตทางจักขุทวาร ให้ดูหน้า 33 และต่อ ๆ ไป

• วิสุทธิมรรค. ทิฏฐิวิสุทธินิเทศ. ข้อ ๖๖๔.*

• วิสุทธิมรรค. ทิฏฐิวิสุทธินิเทศ. ข้อ ๖๖๔. ที่วัตถุ ๕ แต่ละอย่าง จิตอย่างนี้ชนิดหนึ่งเท่านั้นที่เกิดขึ้น แต่ที่หทัยวัตถุ จิตอย่างอื่นที่เหลือทั้งหมดเกิดขึ้น ถ้าไม่คุ้นเคยกับคำอธิบายของพระอภิธรรมในเรื่องจิตประเภทต่าง ๆ ในวิถีจิตต่าง ๆ คำอธิบายนี้อาจเข้าใจได้ยากสำหรับผู้เริ่มปฏิบัติใหม่*

ผู้แปล – ในที่นี้ เข้าใจว่า ท่านอ้างมหาฎีกาโดยความว่า *กาม วตฺถุวเสนาปิ อรูปธมฺมา ปากฏา โหนฺติ, ทฺวารวเสน ปน ปริคฺคโห อนากุโลติ กตฺวา วุตฺต* “ทวารวเสน (ดูหน้าต่อไป)