เมื่อพระพุทธเจ้าทรงสอนทุกขอริยสัจ ซึ่งเป็นการสอนเรื่องปัญจขันธ์ ก็ทรงสอนให้รู้และเห็นปัญจขันธ์ โดยโลกมนุษย์เป็นภพที่มี ๕ ขันธ์ (ปัญจโวการภพ) (คือเป็นโลกของปัญจขันธ์) และถ้าเราไม่รู้และไม่เห็นปัญจขันธ์ ก็จะไม่สามารถเห็นแจ้งคำสอนของพระพุทธเจ้า

นี่เป็นสิ่งที่พระองค์ทรงอธิบายในปุปผสูตร (พระสูตรว่าด้วยดอกไม้) ว่า:

ก็อะไรเล่าชื่อว่าโลกธรรมในโลก (โลเก โลกธมฺโม) ที่ตถาคตตรัสรู้ รู้แจ้งแล้ว จึงบอกแสดงบัญญัติ กาหนด เปิดเผย จาแนก ทำให้ง่าย คือรูปจัดเป็นโลกธรรมในโลก ที่ตถาคตตรัสรู้ ฯลฯ ทำให้ง่าย

บุคคลใด เมื่อตถาคตบอกแสดงบัญญัติ กาหนด เปิดเผย จาแนกทำให้ง่ายอยู่ย่างนี้ ยังไม่รู้ ไม่เห็น เราจะทำอะไรกับบุคคลผู้โง่เขลา เป็นปุถุชน คนบอด ไม่มีดวงตา ไม่รู้ ไม่เห็นนั้นได้

เวทนา สัญญา สังขาร

ความหมายของบทว่า “สังขาร” นี้เป็นไปตามเนื้อหาดังนี้:

๑. ถ้ากล่าวหมายถึงเหตุของวิญญาณ (ในการสืบต่อของปฏิจจสมุปบาท) ก็จะหมายถึงการปรุงแต่งของกรรม คือการปรุงแต่งของเจตนาทางกาย วาจา และใจ ๒. ถ้ากล่าวหมายถึงอุปาทานขันธ์ที่ ๔ (เช่นในที่นี้) ก็จะหมายถึงเจตสิกทั้งหมดที่เกิดร่วมกับจิตแต่ละชนิด (รวมจิตที่เป็นวิบาก กิริยา) (ดูหน้าต่อไป)