(หน้า ๒๑)

อะไรอื่นนอกจากการเห็นแจ้งความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ และความเป็นอนัตตา ของทุกข์อริยสัจและทุกขสมุทัยอริยสัจ เมื่อเราเจริญวิปัสสนาได้ดีและสมบูรณ์จนเห็นแจ้งสัจจะทั้ง ๒ อย่างนี้แล้ว เท่านั้น จึงจะสามารถแทงตลอดโลกุตตรอริยสัจที่ ๔ ซึ่งก็คืออริยมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเกิดกับโลกุตตรมรรคสัจ ได้แก่ โสตาปัตติมรรค (ของผู้ถึงกระแส) สกทาคามิมรรค (ของผู้กลับมาอีกครั้งเดียว) อนาคามิมรรค (ของผู้ไม่เวียนกลับมาอีก) และอรหัตตมรรค (ของผู้หักกว่าแห่งสังสารได้แล้ว)

สรุปแล้ว เป้าหมายของอริยสัจที่ ๔ (อริยมรรคมีองค์ ๘) ก็คือ เพื่อเห็นแจ้งอริยสัจที่ ๓ (พระนิพพาน) ซึ่งบรรลุได้ด้วยการแทงตลอดอริยสัจที่ ๑ และที่ ๒ (ทุกข์อริยสัจและทุกขสมุทัยอริยสัจ) เท่านั้น

แต่ว่าอะไรคืออริยสัจที่ ๑ คือทุกข์อริยสัจ ในธัมมจักกัปปวัตตนสูตร (พระสูตรว่าด้วยการยังธรรมจักรให้เป็นไป) พระพุทธเจ้าทรงอธิบายว่า ภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นทุกข์อริยสัจ คือ แม้ความเกิดก็เป็นทุกข์ แม้ความแก่ก็เป็นทุกข์ แม้ความเจ็บก็เป็นทุกข์ แม้ความตายก็เป็นทุกข์ ความประสบสิ่งอันไม่เป็นที่รักก็เป็นทุกข์ ความพลัดพรากจากสิ่งอันเป็นที่รักก็เป็นทุกข์ ปรารถนาสิ่งใดไม่ได้สิ่งนั้นก็เป็นทุกข์ ว่าโดยย่ออุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์

• อ้างอิง:*

ส. มหาวารวรรค (มกุฏ – ปฐมตถาคตสูตร) ข้อ ๑๐๘๑