มัภบท – การรู้และเห็นทุกข์อริยสัจ
ทรงอธิบายไว้ ในโลกของเรานี้ซึ่งเป็นโลกของขันธ์ ๕ นามธรรมย่อมเกิดขึ้นโดยอาศัยรูปธรรม คือจิตแต่ละดวงย่อมเกิดขึ้นโดยอาศัยวัตถุรูปเฉพาะตน เราจึงต้องรู้และเห็นรูปโดยประจักษ์ด้วย
เพื่อรู้และเห็นรูปตามความเป็นจริง เราต้องรู้และเห็นว่ารูปประกอบด้วยอนุภาคซึ่งเล็กกว่าอะตอม ซึ่งในภาษาบาลีเรียกว่า รูปกลาป รูปกลาปนั้นเกิดขึ้นและดับไปอย่างรวดเร็ว แต่นั่นก็ยังเป็นการเห็นความจริงที่เป็น บัญญัติ (วิชฺชมานบัญญัติ) ไม่ได้เห็นรูปปรมัตถ์ เพื่อรู้และเห็นรูปตามความเป็นจริง เราต้องแทงตลอดบัญญัติของรูปกลาป (คือการแหลกสลายความหลงผิดในขันธ์) โดยเห็นความจริงที่เป็นปรมัตถ์ คือรูปปรมัตถ์ประเภทต่างๆ ที่ประกอบกันเป็นรูปกลาปแต่ละอย่าง
ในมหาโคปาลกสูตร พระพุทธเจ้าทรงอธิบายความรู้เรื่องรูปที่ภิกษุต้องมี เพื่อจะเจริญขึ้นในธรรมวินัยนี้ ว่า
เล็กกว่าอะตอม (sub-atomic): พระอาจารย์ได้ใช้คำว่าเล็กกว่าอะตอมในที่นี้ เพื่อบ่งความเล็กละเอียดของปรมัตถธรรมที่เราพึงเห็น พระอาจารย์ไม่ได้หมายเทียบทฤษฎีวิทยาศาสตร์ปัจจุบัน กับความจริงที่โยคีจะเห็นได้ในวิทยาการอันเก่าแก่ของพระพุทธเจ้า
คัมภีร์ภาษาไทยอาจแปลว่า บัญญัติของสิ่งที่มีสภาวะปรมัตถ์ พจนานุกรมบาลี-พม่าแปล "วิชฺชมานบัญญัติ" ไว้สองนัย คือ ๑. บัญญัติอันมีปรากฏโดยปรมัตถ์ ๒. บัญญัติซึ่งธรรมอันมีปรากฏโดยปรมัตถ์
รายละเอียดเรื่องการแทงตลอดความหลงผิดในขันธ์ ให้ดูคำถามและคำตอบ ๑.๓ หน้า 100 และดูหัวข้อ “วิธีแยกแยะรูปกลาป” ในหน้า 220 ม. มูล. ข้อ ๓๔๖