หน้านี้มีไว้อ่านอย่างเดียว คุณสามารถอ่านข้อความต้นฉบับ ไม่สามารถแก้ไขได้ ให้สอบถามผู้ดูแลระบบถ้าคุณคิดว่านี่คือข้อผิดพลาด === วิธีเจริญอัปปนาสมาธิในกรรมฐานอื่น – วิธีเจริญอาการ ๓๒ ในร่างกาย === จะเป็นมนุษย์ สัตว์ดิรัจฉาน หรือสัตว์อื่นในทิศทั้งสิบนั้น พึงกำหนดรู้อาการ ๓๒ รอบหนึ่งภายใน และรอบหนึ่งภายนอก ในบุคคลหรือในสัตว์ทีละหนึ่งๆ เมื่อไม่เห็นเป็นผู้ชาย ผู้หญิง เทวดา วัว ควาย และสัตว์อื่นอย่างที่เคยเห็น แต่เห็นเป็นเพียงกลุ่มอาการ ๓๒ ไม่ว่าจะในเวลาใด หรือในที่ใด ซึ่งได้ตรวจดูทั้งภายในและภายนอก เมื่อนั้นก็จะเรียกได้ว่า โยคีประสบความสำเร็จ มีความเชี่ยวชาญ เป็นผู้ชำนาญในการกำหนดรู้อาการ ๓๒ ของร่างกาย '''มุข ๓ สู่พระนิพพาน''' ต่อไปนี้มาดูว่า ที่เรียกว่ามุข ๓ สู่พระนิพพานนั้นคืออะไร ในมหาสติปัฏฐานสูตร พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอนว่า สติปัฏฐาน ๔ เป็นทางเดียวเท่านั้นสู่พระนิพพาน อรรถกถาอธิบายเพิ่มอีกว่า มีมุข ๓ สู่พระนิพพาน คือ สมถกรรมฐานในวัณณกสิณ, ปฏิกูลมนสิการ และสุญญตา ซึ่งก็คือจตุธาตุวัฏฐาน ดังนั้น เมื่อบุคคลมีความชำนาญในการกำหนดรู้อาการ ๓๒ ของร่างกายทั้งภายในและภายนอก ก็จะสามารถเลือกเจริญมุขสู่พระนิพพาน ๓ อย่างมุขใดมุขหนึ่งก็ได้ ส่วนมุขแรกที่เราจะสนทนากันก็คือ '''ปฏิกูลมนสิการ''' ที.ม. ๓๗๒ (สติปัฏฐานสูตร) และ ม.ม. ๑๐๕ (มหาสติปัฏฐานสูตร) มุขคือวัณณกสิณได้กล่าวไว้ในมหาปรินิพพานสูตร (ที.ม. ๑๓๑) ในอภิภายตนสูตร (อัง. อัฏฐ. จารวรรค ๖๕) และอภิภายตนคาถา (ในอัฏฐสาลินี ธัมมสังคณีอรรถกถา จิตตุปปาทกัณฑ์. ๒๐๔) ส่วนมุขคือปฏิกูลมนสิการและสุญญตา (ว่างจากตัวตน) ได้กล่าวไว้ในมหาสติปัฏฐานสูตร (ที.ม. ๓๗๒) ในหัวข้อกายานุปัสสนา (การพิจารณากาย) สำหรับสุญญตสัญญา ดูหน้า ๖๕ และดูคาถามคาตอบ ๕.๙ หน้า ๓๑๖