๑. วิถีจิตของปฐมฌาน

หลังจากนี้ ให้กำหนดรู้เจตสิกทุกชนิดในจิต ๖ ประเภทที่เป็นส่วนมโนทวาร วิถีจิตของปฐมฌานมี ๖ ประเภท คือ:

• ๑. มโนทวาราวัชชนจิต มีเจตสิก ๑๒
• ๒. บริกรรมจิต มีเจตสิก ๓๔

๒. คำนิยามขององค์ประกอบทางจิตและเจตสิก

ในคำว่า

• กายปัสสัทธิ* และ *จิตตปัสสัทธิ* นั้น:
• คำว่า กาย คือ นามขันธ์ ๓ ได้แก่ เวทนา สัญญา และสังขาร
• คำว่า จิต คือ วิญญาณขันธ์

ทั้งนี้ ในกุศลจิตมีเจตสิก ๖ คู่ ดังนี้:

• (๑) ปัสสัทธิ (ความสงบ) – เป็นปฏิปักษ์กับ อุทธัจจะ
• (๒) ลหุตา (ความเบา) – เป็นปฏิปักษ์กับ ถีนมิทธะ
• (๓) มุทุตา (ความอ่อน) – เป็นปฏิปักษ์กับความกระด้างของมิจฉาทิฏฐิและมานะ
• (๔) กัมมัญญตา (ความควรแก่การงาน) – เป็นปฏิปักษ์กับนิวรณ์ ๕ ที่เหลือ
• (๕) ปาคุญญตา (ความคล่องแคล่ว) – เป็นปฏิปักษ์กับความไม่มีศรัทธาเป็นต้น
• (๖) อุชุกตา (ความตรง) – ตรงข้ามกับความหลอกลวง ความไม่ซื่อตรงเป็นต้น

ดู “ตาราง ๑: วิถีจิตเมื่อได้ฌาน (ฌานสมาปัตติวิถี)” หน้า ๙๖

วิธีกาหนดรู้นาม – วิธีกาหนดรู้ฌาน