วิธีเจริญอัปปนาสมาธิในกรรมฐานอื่น – วิธีเจริญกสิณ ๑๐
เพราะกำลังและแรงขับของจตุตถฌานสมาธิในอานาปานสติ ก็จะพบว่า ใจจะสงบตั้งมั่นในอารมณ์สีขาวได้ เมื่อตั้งสมาธิอยู่กับสีขาวได้เป็นเวลาหนึ่งหรือสองชั่วโมง ก็จะพบว่า กระดูกนั้นหายไป เหลือแต่วงกสิณสีขาว เมื่อวงกสิณสีขาวนั้นขาวจนเหมือนปุยฝ้าย นั่นเป็นอุคคหนิมิต เมื่อวงกสิณนั้นสว่างและชัดเจนเหมือนกับดาวประกายพรึก นั่นเป็นปฏิภาคนิมิต และก่อนที่อุคคหนิมิตจะเกิดขึ้น นิมิตคือโครงกระดูกที่อุคคหนิมิตอาศัยเกิดขึ้น เป็นบริกรรมนิมิต
กำหนดวงกสิณนั้นว่า “ขาว ขาว” ต่อไปจนกลายเป็นปฏิภาคนิมิต ตั้งสมาธิอยู่กับปฏิภาคนิมิตนั้นต่อไปจนกระทั่งบรรลุปฐมฌาน แต่โยคีก็จะพบว่า สมาธินี้ไม่มั่นคงและไม่ดำรงอยู่นาน เพื่อให้สมาธินั้นมั่นคงและดำรงอยู่ได้นาน ก็จะต้องขยายนิมิตนั้นต่อไป
เพื่อขยายนิมิต พึงตั้งสมาธิอยู่กับปฏิภาคนิมิตสีขาวนั้นเป็นเวลาหนึ่งหรือสองชั่วโมง หลังจากนั้นพึงกำหนดขยายวงกสิณสีขาวนั้นหนึ่งนิ้ว สองนิ้ว สามนิ้ว หรือสี่นิ้ว ตามที่คิดว่าจะขยายได้ แล้วลองดูว่าทำได้ไหม ไม่พึงพยายามขยายนิมิตนั้นโดยไม่กำหนดก่อนว่า จะขยายเท่าไร แต่ให้กำหนดล่วงหน้าก่อนว่า จะขยายหนึ่งนิ้ว สองนิ้ว สามนิ้ว หรือสี่นิ้ว
พจนานุกรม
- ดาวประกายพรึก คือ ดาวพระศุกร์ที่เห็นในเวลาเช้ามืด, ดาวรุ่ง ก็เรียก
- ดาวรุ่ง คือ ดาวพระศุกร์ที่เห็นในเวลาเช้ามืด, ถ้าเห็นในเวลาหัวค่ำ เรียกว่า ดาวประจาเมือง