(หน้า ๔๔๙)

ทานนั้นเป็นตัวอุปถัมภ์การตรัสรู้ของพระองค์ เป็นทานที่บริสุทธิ์โดยพระเวสสันดร (แต่ไม่บริสุทธิ์โดยชูชกพราหมณ์) เนื่องจากในเวลาที่ให้ทาน พระเวสสันดรเป็นผู้มีศีล มีกัลยญาณธรรม ทานของพระองค์จึงเป็นสิ่งที่ได้มาโดยบริสุทธิ์ อีกทั้งจิตใจของพระองค์ก็แจ่มใสปราศจากกิเลส เพราะพระองค์มีความปรารถนาอย่างเดียวคือการตรัสรู้ และพระองค์มีศรัทธาที่มีกำลังเพียงพอในกฎของกรรมและผลของกรรม ดังนั้น ทานนั้นจึงบริสุทธิ์โดยทายก

—

ทานบริสุทธิ์โดยปฏิคาหก: หมายถึง กรณีที่ผู้ทุศีลซึ่งมีจิตไม่บริสุทธิ์ อันเต็มไปด้วยโลภะ โทสะ เป็นต้น และไม่มีศรัทธาในกฎแห่งกรรม ได้ถวายทานที่ได้มาโดยไม่ชอบธรรมแก่ผู้มีศีล

• ตัวอย่างกรณีของชาวประมง: อรรถกถาจารย์กล่าวถึงกรณีของชาวประมง ซึ่งอาศัยอยู่ที่ปากแม่น้ำกัลยาณี ในประเทศศรีลังกา ผู้ได้ถวายบิณฑบาตแก่พระมหาเถระผู้เป็นพระอรหันต์ ถึง ๓ ครั้ง ในช่วงเวลาใกล้ตาย ชาวประมงนั้นระลึกถึงทานที่ได้ถวายแก่พระมหาเถระ คตินิมิต คือเทวภูมิก็ปรากฏขึ้นในใจ ดังนั้น ก่อนจะตายได้กล่าวต่อญาติว่า “พระมหาเถระรูปนั้นได้ทำให้เราปลอดภัย” หลังจากตายแล้วก็ได้ไปยังเทวภูมิ ในกรณีนี้ แม้ชาวประมงจะเป็นผู้ทุศีลและมีธรรมอันลามก แต่ปฏิคาหกเป็นผู้มีศีล ดังนั้น ทานนั้นจึงบริสุทธิ์โดยปฏิคาหก

ทานไม่บริสุทธิ์ทั้งโดยทายกและปฏิคาหก: คือเมื่อบุคคลทุศีลมีใจไม่บริสุทธิ์ เต็มไปด้วยราคะ โทสะ เป็นต้น และไม่มีศรัทธาในกฎแห่งกรรม ให้ทานที่ได้มาโดยมิชอบธรรม