{ หน้า ๔๒๖ }

๒. วิริยะ คือ ต้องมีความเพียรที่เข้มแข็งและมีกำลังเพื่อจะบรรลุพระนิพพาน ๓. จิต คือ ต้องมีใจที่เข้มแข็งและมีกำลังเพื่อจะบรรลุพระนิพพาน ๔. วิมังสา (การไตร่ตรอง/การไต่สวน) คือ ต้องมีวิปัสสนาญาณที่เข้มแข็งและมีกำลังเพื่อจะบรรลุพระนิพพาน

ถ้าเรามีฉันทะที่เข้มแข็งพอ ก็จะถึงจุดมุ่งหมายได้ ไม่มีอะไรที่เราสำเร็จไม่ได้ ถ้ามีวิริยะที่เข้มแข็งพอ ก็จะถึงจุดมุ่งหมายได้ ไม่มีอะไรที่เราสำเร็จไม่ได้ ถ้ามีจิตที่เข้มแข็งพอ ก็จะถึงจุดมุ่งหมายได้ ไม่มีอะไรที่เราสำเร็จไม่ได้ ถ้ามีจิตที่เข้มแข็งและมีกำลัง ถ้ามีวิปัสสนาญาณที่เข้มแข็งพอ ก็จะถึงจุดมุ่งหมายได้ ไม่มีอะไรที่เราสำเร็จไม่ได้ ถ้ามีปัญญาพอ

เมื่อเจริญสติปัฏฐาน ๔ พึงมีอินทรีย์ ๕ ด้วย ซึ่งได้แก่ ๑. ศรัทธา คือ ต้องมีศรัทธามั่นคงพอในพระพุทธและพระธรรม ๒. วิริยะ คือ ต้องทำความเพียรให้เข้มแข็งพอ ๓. สติ คือ ต้องมีสติที่เข้มแข็งพอในอารมณ์ของกรรมฐาน ถ้าเป็นอารมณ์สมถะ ต้องเป็นอารมณ์อย่างเช่น อานาปานนิมิต หรือ กสิณนิมิต ถ้าเป็นอารมณ์วิปัสสนา ต้องเป็นนาม รูป และเหตุของนามรูป ๔. สมาธิ คือ ต้องมีใจที่ตั้งมั่นอย่างเข้มแข็งเพียงพอในอารมณ์ของสมถะและวิปัสสนา ๕. ปัญญา คือ ต้องมีความเข้าใจเพียงพอในอารมณ์ของสมถะและวิปัสสนา

ดูหัวข้อ “วิธีปรับอินทรีย์ ๕ ให้สมดุล” หน้า ๘๕