และหลังจากนั้น ก็ทรงเข้าอรหัตตผลสมาบัติ
อรหัตตผลสมาบัติ ก็คือ อรหัตตผลจิตซึ่งมีพระนิพพานเป็นอารมณ์และเกิดขึ้นติดต่อกันเป็นเวลานาน เพราะวิปัสสนาจิตเข้มแข็งและมีกำลัง อรหัตตผลสมาบัติจึงเข้มแข็งและมีกำลังเช่นกัน และเพราะเหตุแห่งวิริยะในวิปัสสนาและในอรหัตตผลสมาบัติ ทุกขเวทนาจึงไม่เกิดขึ้นภายใน ๑๐ เดือนที่เหลืออยู่ก่อนพระองค์จะปรินิพพาน แต่พระองค์ก็ต้องทรงเข้าอรหัตตผลสมาบัติทุก ๆ วันจนถึงปรินิพพาน
หลังพรรษา พระองค์ก็เสด็จจาริกไปจากนิคมไปสู่นิคม โดยในที่สุดก็ถึงพระนครเวสาลี และสามเดือนก่อนวันเพ็ญเดือนวิสาขะ ในวันเพ็ญเดือนสามที่จาปาลเจดีย์ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอธิษฐานปลงอายุสังขาร
นั่นหมายความว่า อย่างไร หมายความว่า ในวันนั้นพระองค์ทรงตัดสินใจว่า:
"เตมาสมตฺตเมว ปน สมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา ตโต ปรน สมาปชฺชิสฺสามิ"
(จากวันนี้เป็นต้นไปจนถึงวันเพ็ญเดือนวิสาขะ เราจะเข้าผลสมาบัติต่อไป แต่นั้นจะไม่เข้า)
**
ผู้แปล – ของไทยเป็นปาวาลเจดีย์ ที.อ.๑๖๙ (มหาปรินิพพานสูตร)
มหามกุฏและจุฬา – เราจักเข้าสมาบัติไม่ขาดระยะเพียง ๓ เดือนเท่านั้น ต่อแต่นั้นจักไม่เข้า