{ หน้า ๓๘๗ }

คำถาม ๗.๑ – ความต่างกันของสัญญากับสัญญาขันธ์เป็นต้น

อะไรเป็นความแตกต่างกันระหว่างสัญญากับสัญญาขันธ์ และระหว่างเวทนากับเวทนาขันธ์

คำตอบ

อาการ ๑๑ อย่างทั้งหมดของสัญญาเรียกว่า สัญญาขันธ์ อาการ ๑๑ อย่างทั้งหมดของเวทนาเรียกว่า เวทนาขันธ์ อาการ ๑๑ คือ อดีต ปัจจุบัน อนาคต ภายใน ภายนอก หยาบ ละเอียด ทราม ประณีต ใกล้ และไกล ให้เข้าใจขันธ์ ๕ ทั้งหมดโดยนัยเดียวกัน และดูคำอธิบายในขันธสูตร ในขันธวรรคของสังยุตตนิกาย

คำถาม ๗.๒ – ความจำเป็นเจตสิกประเภทไหน

ความจำ การอนุมาน และความสร้างสรรค์ เป็นเจตสิกประเภทไหน? ธรรมเหล่านั้นเป็นส่วนของขันธ์ ๕ แต่จะเป็นทุกข์ได้อย่างไร

คำตอบ

อะไรคือความจำ ถ้าโยคีระลึกถึงอารมณ์ของสมถกรรมฐาน เช่น กสิณนิมิตหรืออานาปานนิมิตได้ นั่นเป็นสัมมาสติ ถ้าสามารถเห็นรูปนามปรมัตถ์ในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต และเหตุของรูปนาม แล้วเห็นธรรมเหล่านั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา นี่ก็เป็นสัมมาสติ คือสติที่เป็นไปกับวิปัสสนาญาณ เป็นไปพร้อมกับเจตสิก ๓๓ ประเภท ซึ่งรวมๆ กันเป็นนามขันธ์ ๔ ขันธ์ การระลึกถึงพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ และทานที่ได้ทำแล้วในอดีต ก็ ส.ข.๔๘ (ขันธสังยุต ขันธสูตร) ซึ่งกล่าวถึงในหน้า ๒๕