สารบัญ

=== วิธีเจริญวิปัสสนาญาณให้เห็นนิพพาน – วิถีข้ามวิปัสสนูปกิเลส ๑๐ === (หน้า ๓๗๙)

๕. สุข ๖. ศรัทธา (อธิโมกข์) ๗. วิริยะ (ปัคคาหะ) ๘. สติ (อุปัฏฐาน) ๙. อุเบกขา ๑๐. ความติดข้อง (นิกันติ)

นอกจากแสงสว่างและความติดข้องแล้ว อุปกิเลสอื่นทั้งหมดเป็นกุศลธรรม จึงไม่ใช่อุปกิเลส แต่ก็อาจเป็นอารมณ์ของอกุศลธรรมได้ (คืออาจติดข้องในธรรมเหล่านั้น) จึงเป็นเหตุให้มีชื่อว่าอุปกิเลส ถ้าประสบกับวิปัสสนูปกิเลส ๑๐ อย่างใดอย่างหนึ่ง โยคีก็จะต้องข้ามความติดข้องและความปรารถนาที่อาจเกิดขึ้น โดยให้เห็นอุปกิเลสว่าเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และเป็นอนัตตา ด้วยวิธีนี้ก็จะก้าวหน้าต่อไปได้

วิธีเจริญภังคญาณ

หลังจากที่บรรลุอุทยัพพยญาณแล้ว วิปัสสนาในสังขารของโยคีย่อมมั่นคงและบริสุทธิ์ ต่อจากนั้นพึงเจริญภังคญาณโดยตั้งสมาธิในความสิ้นไป (วย) และความดับไป (ภงฺค) ของสังขารทั้งหลายโดยขณะเท่านั้น ไม่พึงเห็นการเกิดขึ้น (อุปาท) การตั้งอยู่ (ฐีติ) นิมิต หรือการเกิดขึ้นโดยเหตุ (ปวตฺต) ของสังขารทั้งหลายแต่ละอย่าง ให้ใช้กาลังของวิปัสสนาญาณเพื่อเห็นแต่ความดับไปของสังขาร และรู้จักสังขารโดยความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ และความเป็นอนัตตา

๑. พึงเห็นความสลาย ความเสื่อมไป ความสิ้นไปของสังขารทั้งหลาย เพื่อจะเห็นความไม่เที่ยง