วิธีเจริญวิปัสสนาญาณให้เห็นนิพพาน – อุทยัพพยญาณโดยวิธีแห่งปฏิจจสมุปบาท { หน้า ๓๗๘ }

๓. อวิชชาไม่เที่ยง อภิสังขารก็ไม่เที่ยง พึงเห็นองค์ของปฏิจจสมุปบาทแต่ละองค์โดยวิธีเดียวกัน ทั้งภายใน ภายนอก ในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต นี่เป็นคำอธิบายสั้น ๆ เรื่องวิธีการเจริญอุทยัพพยญาณในสังขาร

**

วิธีข้ามวิปัสสสนูปกิเลส ๑๐ เมื่อมาถึงขั้นนี้ โดยได้ปฏิบัติตามวิธีดังที่กล่าวมาแล้ว และวิปัสสนาของโยคีมีกำลังยิ่งขึ้น อุปกิเลส ๑๐ อย่างอาจจะเกิด อุปกิเลส ๑๐ อย่าง ได้แก่ ๑. แสง (โอภาส) ๒. ญาณ ๓. ปีติ ๔. ปัสสัทธิ

(วิสุทธิมัคคามัคคญาณทัสนวิสุทธินิเทศ. ๗๓๒ กถาว่าด้วยวิปัสสนูปกิเลส) อธิบายกระบวนการที่โยคีอาจจะประสบกับแสงสว่างดังที่ไม่เคยประสบมาก่อน ปัญญาที่คมในนามรูปดังที่ไม่เคยประสบมาก่อน ปีติ ปัสสัทธิที่ไม่มีความเหนื่อยอ่อน ความสุขที่สุขุมยิ่ง ศรัทธาและอธิโมกข์ที่มีกำลัง วิริยะที่สมดุลและต่อเนื่อง สติที่ตั้งมั่นดียิ่ง และอุเบกขาที่มีความมั่นคงยิ่ง ทั้งหมดโดยอย่างที่ไม่เคยประสบมาก่อน เพราะไม่มีประสบการณ์ ง่ายที่โยคีจะคิดว่า สิ่งเหล่านี้เป็นมรรคและผล และอาจจะมีความติดข้องในธรรมเหล่านั้น แล้วทำให้มิจฉาทิฏฐิและมานะให้เจริญ นี้เป็นกระบวนการที่ธรรมเหล่านี้กลายเป็นสิ่งที่เราเรียกว่า ความมัวหมองของวิปัสสนา (วิปสฺสนูปกิเลส) ซึ่งอันตรายมาก เพราะย่อมนำโยคีจากทางที่ถูกต้องไปยังทางที่ผิด