วิธีเจริญวิปัสสนาญาณให้เห็นนิพพาน – อุทยัพพญาณตามวิธีที่ ๕ แห่งปฏิจสมุปบาท {หน้า ๓๗๕}

๓. ความไม่เที่ยงของเหตุและผลของเหตุ

ยกตัวอย่างเช่น พึงเห็นไปทีละอย่างดังนี้

๑. การเกิดขึ้นของเหตุแต่ละอย่าง คืออวิชชา ตัณหา อุปาทาน อภิสังขาร และกรรมภพ ก่อให้เกิดกรรมชรูป

๒. การดับสิ้นไปของเหตุแต่ละอย่าง นั่นแหละเป็นเหตุแห่งความดับสิ้นไปของกรรมชรูป

๓. เหตุแต่ละอย่างกับรูปที่เป็นผล เป็นของไม่เที่ยง และโดยนัยเดียวกัน พึงเห็นทีละอย่างดังนี้

• จิตก่อให้เกิดจิตตชรูป
• ความดับสิ้นของจิตเป็นเหตุแห่งความดับสิ้นไปของจิตตชรูป
• จิตไม่เที่ยง และจิตตชรูปก็ไม่เที่ยง

และต่อจากนั้น ให้เห็นโดยนัยเดียวกันสำหรับอุตุชรูปและอาหารชรูป

นี่คือวิธีเห็นความเกิดขึ้นและความดับของรูปทั้งโดยเหตุและโดยขณะ ต่อจากนี้ ให้เห็นความเกิดและความดับของนามโดยเหตุและโดยขณะ

ดังนั้น โดยวิธีที่ได้กล่าวเป็นโครงไว้ พึงเห็นการเกิดขึ้นและความดับไปโดยเหตุและโดยขณะของขันธ์ ๕ และเห็นไตรลักษณ์ คือ ความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ และความเป็นอนัตตาในขันธ์ ๕ พึงทำอย่างนี้สำหรับขันธ์ ๕ ภายใน ขันธ์ ๕ ภายนอก และขันธ์ ๕ ในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต