๑. วิถีจิตของปฐมฌาน
หลังจากนี้ ให้กำหนดรู้เจตสิกทุกชนิดในจิต ๖ ประเภทที่เป็นส่วนมโนทวาร วิถีจิตของปฐมฌานมี ๖ ประเภท คือ:
๒. คำนิยามขององค์ประกอบทางจิตและเจตสิก
ในคำว่า
กายปัสสัทธิ* และ *จิตตปัสสัทธิ* นั้น:
คำว่า กาย คือ นามขันธ์ ๓ ได้แก่ เวทนา สัญญา และสังขาร
คำว่า จิต คือ วิญญาณขันธ์
ทั้งนี้ ในกุศลจิตมีเจตสิก ๖ คู่ ดังนี้:
(๑) ปัสสัทธิ (ความสงบ) – เป็นปฏิปักษ์กับ อุทธัจจะ
(๒) ลหุตา (ความเบา) – เป็นปฏิปักษ์กับ ถีนมิทธะ
(๓) มุทุตา (ความอ่อน) – เป็นปฏิปักษ์กับความกระด้างของมิจฉาทิฏฐิและมานะ
(๔) กัมมัญญตา (ความควรแก่การงาน) – เป็นปฏิปักษ์กับนิวรณ์ ๕ ที่เหลือ
(๕) ปาคุญญตา (ความคล่องแคล่ว) – เป็นปฏิปักษ์กับความไม่มีศรัทธาเป็นต้น
(๖) อุชุกตา (ความตรง) – ตรงข้ามกับความหลอกลวง ความไม่ซื่อตรงเป็นต้น
ดู “ตาราง ๑: วิถีจิตเมื่อได้ฌาน (ฌานสมาปัตติวิถี)” หน้า ๙๖
วิธีกาหนดรู้นาม – วิธีกาหนดรู้ฌาน