ผู้ยังไม่เห็นสัจธรรมเกี่ยวกับวัฏฏสงสารหรือปฏิจจสมุปบาท ย่อมเข้าใจผิดเกี่ยวกับชีวิตสั้น ๆ ในภูมิเปรตว่าเป็นชีวิตในระหว่าง ถ้าสามารถกำหนดรู้ปฏิจจสมุปบาทด้วยวิปัสสนาญาณ ความเชื่อผิด ๆ นั้นก็จะหายไป ดังนั้น เราจึงแนะนำให้โยคีพึงกำหนดรู้ปฏิจจสมุปบาทด้วยวิปัสสนาญาณของตน แล้วความสงสัยเกี่ยวกับชีวิตในระหว่างก็จะหมดไปจากใจของโยคี

คาถาม วิธีการเจริญอานาปานสติและวิธีเจริญจตุธาตุววัฏฐานเป็นวิธีเดียวกันหรือไม่ ทำไมเราต้องเจริญจตุธาตุววัฏฐานหลังจากอานาปานสติเท่านั้น

คาตอบ ไม่ใช่วิธีเดียวกัน ในวิปัสสนา โยคีต้องกำหนดรู้รูปนาม และเหตุของรูปนาม จึงมีกรรมฐาน ๒ อย่างคือการกำหนดรู้รูปและการกำหนดรู้นาม เมื่อพระพุทธเจ้าทรงสอนการกำหนดรู้รูป ก็จะทรงสอนจตุธาตุววัฏฐานโดยเสมอ ไม่ว่าจะเป็นแบบย่อหรือแบบพิสดาร ดังนั้น ถ้าโยคีต้องการกำหนดรู้รูป ก็จะต้องปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้า การปฏิบัติจตุธาตุววัฏฐานอาศัยสมาธิที่ลึกซึ้งเช่นจตุตถฌานนั้นย่อมดีกว่า เพราะช่วยให้เห็นรูปปรมัตถ์ นามปรมัตถ์ และเหตุของนามรูปได้อย่างชัดเจน

แต่ถ้าไม่ต้องการเจริญสมถกรรมฐานเช่นอานาปานสติ ก็สามารถเจริญจตุธาตุววัฏฐานได้โดยตรง ไม่มีปัญหาอะไร เราได้สนทนากันเกี่ยวกับเรื่องนี้ในคาถามก่อนมาแล้ว

คาถาม ขอให้พระอาจารย์อธิบายทางวิทยาศาสตร์เรื่องแสงสว่างที่โยคีประสบเมื่อเจริญกรรมฐาน