{ หน้า ๒๗๔ }

หลุดพ้นโดยส่วนสอง (อุภโตภาควิมุตฺต) หรือหลุดพ้นด้วยปัญญา (ปญฺญาวิมุตฺต) แต่จะไม่เกิดกับสัพพัญญุตญาณอย่างแน่นอน

ยกตัวอย่างเช่น อรหัตมรรคของพระสารีบุตรและพระมหาโมคคัลลานะไม่เกิดกับสัพพัญญุตญาณ

เปรียบเทียบกับพระพุทธเจ้า อรหัตมรรคของพระองค์ไม่เพียงเกิดพร้อมกับพระสัพพัญญุตญาณเท่านั้น แต่ประกอบกับญาณอย่างอื่นทุกอย่าง (คือปฏิสัมภิทา ๔ อภิญญา ๖ วิชชา ๓) และกับคุณสมบัติวิเศษอื่นๆ ของพระพุทธเจ้า

อนึ่ง เพราะเหตุที่บารมีของพระองค์สุกงอมแล้ว พระพุทธเจ้าทุกพระองค์จึงทรงบรรลุมรรค ผล และสัพพัญญุตญาณได้โดยพระองค์เองโดยไม่มีอาจารย์ แต่สาวกจะบรรลุมรรคผลได้ก็โดยฟังธรรมเกี่ยวกับอริยสัจ ๔ จากพระพุทธเจ้าหรือสาวกของพระองค์เท่านั้น ไม่สามารถปฏิบัติด้วยตนเองโดยที่ไม่มีอาจารย์ นี่คือความต่าง

ดูรายละเอียดของปฏิสัมภิทา ๔ ในคาถามคาตอบ ๔.๒ หน้า 255

อภิญญา ๖ ประกอบด้วย (๑) ฤทธิ์ชนิดต่างๆ (อิทฺธิวิทฺธา) (๒) หูทิพย์ (ทิพโสต) (๓) รู้ใจผู้อื่น (ปรสฺส เจโตปริยญาณ) (๔) ตาทิพย์ (ทิพจกฺขุ) (๕) การระลึกถึงชาติก่อน (ปุพเณฺพานิวาสานุสฺสติ) (๖) การทาลายอาสวะ (อาสวขย) วิชชา ๓ เหมือนกันกับข้อ ๔-๖ ของอภิญญา ๖ ที่พึงกล่าวถึง

หลุดพ้นโดยส่วนสอง คือ สำหรับผู้ที่หลุดพ้นในขั้นแรกจากรูปภูมิด้วยการบรรลุอรูปฌาน และในขั้นที่สอง หลุดพ้นจากอรูปภูมิเช่นกันด้วยการบรรลุพระอรหันต์

หลุดพ้นด้วยปัญญา คือ ผู้ที่เป็นอรหันต์สุทธิวิปัสสก