๕. โดยการล่วงเสียซึ่งบัญญัติ (ปณฺณตฺตสิ มติกฺกมนโต) คือ ไม่เพียงบริกรรมว่า “ดิน น้ำ ไฟ ลม” แต่พึงรู้สภาวธรรมที่คำบัญญัติเหล่านั้นมุ่งหมาย กล่าวคือ ความแข็ง ความหยาบ ความหนัก ความอ่อน ความเรียบ ความเบา สภาวะไหล สภาวะเกาะกุม ความร้อน ความเย็น สภาวะพยุง และสภาวะดัน

๖. โดยปล่อยลักษณะที่ไม่ปรากฏ (อนุปฏฺ านมุญฺจนโต) คือ เมื่อกำหนดรู้ลักษณะทั้ง ๑๒ อย่างได้แล้ว ไม่พึงใส่ใจลักษณะที่ไม่ชัดเจนโดยชั่วคราว ยกเว้นถ้าทำแล้วเกิดเจ็บหรือตึงเพราะธาตุไม่สมดุล อนึ่ง สำหรับธาตุแต่ละอย่าง ต้องยังคงกำหนดลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่ง อย่ากำหนดรู้ธาตุเพียงแค่ ๓ อย่าง ๒ อย่าง หรือ ๑ อย่างเท่านั้น (คือต้องกำหนดรู้ธาตุทั้ง ๔) อนึ่ง จะดีที่สุดถ้าลักษณะทั้ง ๑๒ ประการนั้นชัดเจน โดยไม่ปล่อยลักษณะใด ๆ เลย

๗. โดยลักษณะ (ลกฺขณโต) คือ เมื่อเริ่มเจริญกรรมฐาน ถ้าลักษณะของธาตุแต่ละอย่างยังไม่ชัดเจน ก็ให้มีสมาธิอยู่กับกิจและอาการปรากฏของธาตุนั้นได้ แต่เมื่อสมาธิดีขึ้น พึงตั้งสมาธิอยู่กับสภาวะลักษณะเท่านั้น คือความ