{ หน้า ๑๙๑ }

เพื่อให้เห็นเช่นนี้ โยคีจะต้องเห็นรูปแต่ละประเภท คือก่อนอื่น ต้องแทงตลอดอนุภาคของรูปซึ่งเรียกว่า รูปกลาป ต้องเห็นว่ารูปนั้นไม่ใช่อะไรนอกเหนือไปกว่ารูปกลาป แต่รูปกลาปก็ยังไม่ใช่รูปปรมัตถ์ เพื่อแทงตลอดรูปปรมัตถ์ ต้องเห็นว่ารูปกลาปแต่ละอย่างประกอบด้วยธาตุ

เมื่อเห็นเช่นนี้เท่านั้นจึงจะเห็นได้ว่า รูปคืออะไรจริงๆ และเห็นว่า รูปเกี่ยวข้องกับนามอย่างไร นี่แหละเป็นจุดหมายของการเจริญจตุธาตุววัฏฐาน

แต่ก่อนจะอธิบายรูปกรรมฐาน มาคุยกันอย่างสั้นๆ เรื่องประเภทต่างๆ ของรูปกลาปและธาตุในรูปกลาป และต่อจากนั้นเรื่องการเกิดของรูป เพื่อให้เข้าใจกรรมฐานที่ลึกซึ้งคือจตุธาตุววัฏฐานได้ง่ายขึ้น

**

พจนานุกรม – น. ชิ้นหรือส่วนขนาดเล็กมาก, ในทางวิทยาศาสตร์มักใช้เรียกส่วนที่มีขนาดเล็กกว่าอะตอม เช่น อนุภาคแอลฟา อนุภาคบีตา. (อ. particle)

สำหรับการแตกต่างกันระหว่างรูปกลาปกับรูปปรมัตถ์ ดูคาถามและคาตอบ ๗.๖ หน้า 396

ธาตุ ก็คือสิ่งที่ไม่สามารถจำแนกแยกออกอีก สำหรับตัวอย่าง ดู ม.อุป.๑๒๔ (พหุธาตุกสูตร) ส่วนวิสุทธิมรรคอธิบายว่า “ธาตุเหล่านี้ ชื่อว่า ธาตุ เพราะอรรถว่า ทรงไว้ซึ่งสภาวะของตน (อตฺตโน สภาว ธาเรนฺตีติ ธาตุโย)” (วิ อายตนธาตุนิเทศ ข้อ ๕๑๘ กถาว่าด้วยความพิสดารแห่งธาตุ)

ดูรายละเอียดอื่นที่คาถามและคาตอบ ๒.๒ หน้า 135