๓.๘ สติที่ข้มแข็งห้ามกรรมนิมิตได้

คาถาม ถ้ากำลังจะเสียชีวิต และบุคคลมีสติอันทรงพลัง เขาจะสามารถห้ามกรรมนิมิตของอกุศลกรรมหรือกุศลกรรมที่ทำไว้แล้วไม่ให้เกิดขึ้นได้หรือไม่

คาตอบ สติที่เข้มแข็งและมีกำลังสามารถป้องกันนิมิตที่กล่าวถึงนั้นไม่ให้เกิด แต่อะไรคือสติที่เข้มแข็งและมีกำลัง ถ้าโยคีเข้าฌานและรักษาฌานนั้นไว้ได้ให้มั่นคงบริบูรณ์จนกระทั่งถึงตาย ก็กล่าวได้ว่า สติในฌานนั้นเข้มแข็งและมีกำลัง สติเช่นนั้นสามารถห้ามอกุศลนิมิตหรือกามวจรกุศลนิมิตไม่ให้เกิดขึ้น สตินั้นจะถือเอาแต่อารมณ์ของฌาน เช่น ปฏิภาคนิมิตอย่างหนึ่ง หรือปฏิภาคนิมิตของโอทาตกสิณ

สติที่เข้มแข็งและมีกำลังอีกอย่างหนึ่งก็คือสติในวิปัสสนาญาณ ถ้าวิปัสสนาญาณของโยคีถึงขั้นสังขารุเบกขาญาณ และถ้าปฏิบัติวิปัสสนาได้จนถึงก่อนตาย วิถี-จิตก่อนตายย่อมเป็นวิปัสสนาญาณที่ประกอบด้วยสติที่เข้มแข็งและมีกำลัง แม้สติเช่นนั้นก็สามารถห้ามอกุศลนิมิตไม่ให้ปรากฏ และห้ามกุศลนิมิตอย่างอื่นไม่ให้มาแทนที่วิปัสสนานิมิตนั้น วิปัสสนานิมิตก็คือความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ หรือความเป็นอนัตตาของสังขารธรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง โยคีอาจเสียชีวิตโดยมีนิมิต

ดูรายละเอียดของเรื่องนี้ใน “ตาราง ๑๐ – จุติและปฏิสนธิ” หน้า ๓๓๐