{ หน้า ๑๖๗ }

สรุปความ

จากที่กล่าวไปแล้ว กรรมฐาน ๔ นี้ คือ เมตตา พุทธานุสสติ อสุภกรรมฐาน และมรณานุสสติ เรียกว่า “เครื่องป้องกัน ๔” หรือ “อารักขกรรมฐาน ๔” เพราะป้องกันโยคีจากภัยอันตรายต่าง ๆ

ในขุททกนิกาย เมฆิยสูตร พระพุทธองค์ได้ตรัสไว้ว่า

• อสุภา ภาเวตพฺพา ราคสฺส ปหานาย
• เมตฺตา ภาเวตพฺพา พฺยาปาทสฺส ปหานาย
• อานาปานสฺสติ ภาเวตพฺพา วิตกฺกุปจฺเฉทาย

ความหมาย:

• พึงเจริญอสุภะ เพื่อละราคะ
• พึงเจริญเมตตา เพื่อละพยาบาท
• พึงเจริญอานาปานสติ เพื่อตัดวิตก

ตามพระสูตรนี้ อสุภกรรมฐานเป็นอาวุธชั้นยอดเพื่อละราคะ ถ้าโยคีถือเอาซากศพเป็นอารมณ์แล้วเห็นซากศพนั้นว่าเป็นของน่าเกลียด นั่นเรียกว่า “อสุภะของร่างกายที่ไม่มีชีวิต” (อวิญฺญาณก อสุภ) ถ้าถือเอาอาการ ๓๒ ของร่างกายสัตว์หนึ่ง แล้วเห็นอาการเหล่านั้นว่าเป็นของน่าเกลียด (ดังที่พระพุทธองค์ทรงสอนไว้ในคิริมานันทสูตรในอังคุตตรนิกาย) นั่นเรียกว่า “อสุภะของร่างกายที่มีชีวิต” (สวิญฺญาณก อสุภ) อสุภกรรมฐานทั้ง ๒ อย่างนี้ เป็นอาวุธเพื่อละราคะ (ขุ.อุ. ๓๑, เมฆิยสูตร และ อัง.นวก.๓, อัง.ทสก. ๖๐, คิริมานันทสูตร)