เมื่อสำเร็จได้อย่างนี้ โยคีย่อมสามารถเจริญวัณณกสิณโดยใช้สีของดอกไม้ หรือโดยใช้วัตถุอื่น ๆ ที่อยู่ภายนอก ดอกไม้สีน้ำเงินหรือสีน้ำตาลย่อมเชื้อเชิญโยคีให้เจริญนีลกสิณ ดอกไม้สีเหลืองย่อมเชื้อเชิญให้เจริญกสิณสีเหลือง ดอกไม้สีแดงย่อมเชื้อเชิญให้เจริญกสิณสีแดง ดอกไม้สีขาวย่อมเชื้อเชิญให้เจริญกสิณสีขาว

ดังนั้น โยคีผู้ชำนาญจะสามารถใช้สิ่งใดก็ได้ที่เห็นเพื่อเจริญสมาธิในกสิณและเพื่อเจริญวิปัสสนา ไม่ว่าวัตถุนั้นจะมีชีวิตหรือไม่ ไม่ว่าจะเป็นภายในหรือภายนอก

ตามพระไตรปิฎก พระพุทธองค์ทรงสอนกสิณทั้งสิบ ซึ่งก็คือวัณณกสิณสี่ อย่างที่กล่าวแล้ว บวกกับกสิณอีกหก คือ ปฐวีกสิณ อาโปกสิณ เตโชกสิณ วาโยกสิณ อากาสกสิณ และอาโลกกสิณ (กสิณแสงสว่าง) ต่อไปนี้ เราจะมาสนทนากันเรื่องการเจริญกสิณที่เหลือทั้งหก

เพื่อเจริญปฐวีกสิณ พึงหาดินเปล่าที่มีสีน้ำตาลแดงเหมือนกับท้องฟ้ารุ่งสาง ที่ไม่มีเศษไม้ เศษหิน หรือเศษหญ้า หลังจากนั้น ให้ใช้ท่อนไม้หรือเครื่องมืออย่างอื่นวาดวงกลมขนาดประมาณฟุตหนึ่ง นั่นจะเป็นอารมณ์กรรมฐานของโยคี คือ วงกสิณดิน

พึงตั้งสมาธิอยู่กับวงกสิณนั้นแล้วบริกรรมว่า “ดิน ดิน” ให้ตั้งสมาธิอยู่กับกสิณโดยลืมตาดูเป็นเวลาครู่หนึ่ง แล้วหลับตานึกให้เห็นภาพกสิณดินนั้น ถ้าไม่สามารถนึกเห็นภาพด้วยวิธีนี้ พึงเข้าจตุตถฌานโดยอานาปานสติหรือโดยโอทาตกสิณ แล้วใช้แสงจากสมาธิดูกสิณดิน เมื่อเห็นนิมิตของดินเสมือนกับเปิดตาดู นั่น (ม.มัช.๒๓๗ (มหาสกุลทายิสูตร) และ อภิ.ส.๒๐๓ (จาแนกกสิณ ๘ เป็นอย่างละ ๑๖))