วิธีเจริญอัปปนาสมาธิในกรรมฐานอื่น – วิธีเจริญอาการ ๓๒ ในร่างกาย {หน้า ๑๑๓}

เมื่อกำลังปฏิบัติอยู่เช่นนี้ ถ้าแสงจากสมาธิอ่อนลง และส่วนของร่างกายที่กำลังกำหนดรู้อยู่นั้นไม่ชัดเจน พึงเข้าอานาปานจตุตถฌานอีกเพื่อให้แสงนั้นสว่างและมีกำลัง หลังจากนั้นจึงกลับไปกำหนดรู้ส่วนต่างๆ ของร่างกายให้ทำดังนี้ทุกครั้งที่แสงจากสมาธิอ่อนลง

ให้หัดเริ่มจากผมไปจนถึงมูตร หรือจากมูตรกลับไปถึงผม จนเห็นส่วนแต่ละส่วนอย่างชัดเจน ให้ฝึกฝนต่อไปจนชำนาญด้วยญาณที่แทงตลอด

หลังจากนั้น ให้ใช้แสงจากสมาธิอีกโดยยังหลับตาอยู่ พยายามกำหนดรู้สัตว์อื่นที่อยู่ใกล้ๆ โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ข้างหน้า กำหนดรู้อาการ ๓๒ ของร่างกายในบุคคลหรือสัตว์นั้น ตั้งแต่ผมไปจนถึงมูตร และจากมูตรกลับไปถึงผม กำหนดรู้

อาการ ๓๒ โดยอนุโลมและปฏิโลม คือจากต้นไปถึงปลาย จากปลายไปถึงต้น หลายครั้งหลายคราว เมื่อประสบความสำเร็จ พึงกำหนดรู้อาการ ๓๒ รอบหนึ่งภายใน คือในกายของตนเอง และรอบหนึ่งภายนอก คือในกายคนอื่น ทำอย่างนี้หลายๆ ครั้ง ซ้ำแล้วซ้ำอีก

เมื่อกำหนดรู้ได้ทั้งภายในและภายนอกเช่นนี้ กำลังของกรรมฐานก็ย่อมเจริญขึ้น ดังนั้น พึงขยายขอบเขตการกำหนดรู้ทีละหน่อยๆ จากใกล้ไปถึงไกล อย่าไปคิดว่าจะกำหนดรู้สัตว์ไกลๆ ไม่ได้ โยคีจะเห็นสัตว์ที่อยู่ไกลๆ ด้วยแสงที่สุกใสจากจตุตถฌานได้อย่างสบายๆ โดยมิใช่ด้วยตาเปล่าแต่ด้วยปัญญาจักษุ ควรจะสามารถขยายขอบเขตการกำหนดรู้ไปทั่วทั้ง ๑๐ ทิศ คือด้านบน ด้านล่าง ทิศตะวันออก ทิศตะวันตก ทิศเหนือ ทิศใต้ ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ทิศตะวันออกเฉียงใต้ ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ทิศตะวันตกเฉียงใต้ พึงกำหนดรู้สัตว์ใดก็ได้ ไม่ว่า