{ หน้า ๑๑๐ }

ถ้าโยคีมีความสงสัยในการฝึกสมาธิ (จิตสิกขา) ก็จะเจริญกรรมฐานได้ไม่ดี เช่น อาจคิดว่า “เป็นไปได้หรือที่จะบรรลุฌานได้ด้วยอานาปานสติ” หรือ “การใส่ใจในอานาปานนิมิตจะทำให้บรรลุฌานได้จริงหรือ”

นิวรณ์ ๕ นั้นเป็นปฏิปักษ์ต่อฌาน