'คำถามและคำตอบ ๑ – ๑.๑ การเลื่อนขั้นสำหรับอานาปานสติ' { หน้า ๙๙ }
ในช่วงต้นของขั้นที่ ๔ ลมหายใจจะกลายเป็นลมละเอียดมากเท่านั้น ไม่ถึงกับหยุดไปเลย จะหยุดโดยสิ้นเชิงก็ต่อเมื่อถึงจตุตถฌานเท่านั้น นี่เป็นขั้นละเอียดสุด
คำถาม จำเป็นจะต้องได้นิมิตหรือไม่ในการเจริญกรรมฐาน
คำตอบ สำหรับกรรมฐานบางอย่าง เช่น อานาปานสติ กสิณ ๑๐ และอสุภะ ๑๐ จำเป็นต้องได้นิมิต ถ้าต้องการได้ฌานในกรรมฐานอื่น เช่น พุทธานุสสติ นิมิตไม่มี สำหรับเมตตากรรมฐาน การแผ่เมตตาได้เสมอกันโดยไม่แบ่งบุคคล (คือ การทาลายสีมาสัมเภทะ) จัดว่าเป็นนิมิต
คำถาม บางท่านกล่าวว่า เมื่อปฏิบัติอานาปานสติอยู่ วิญญาณของตนได้ออกไปจากร่าง เรื่องนั้นเป็นจริง หรือว่าโยคีเหล่านั้นอยู่ในหนทางที่ผิด
คำตอบ โดยปกติแล้วจิตที่มีสมาธิจะสร้างนิมิตได้ เมื่อสมาธินั้นลึก มั่นคง และมีพลัง เนื่องจากสัญญาต่างกัน นิมิตต่างๆ กันก็จึงปรากฏ ยกตัวอย่าง เช่น ถ้าโยคีต้องการนิมิตให้ยาว นิมิตนั้นก็จะยาว ต้องการให้นิมิตสั้น นิมิตก็จะสั้น เป็นเพียงแต่โวหารเท่านั้น เพราะจริงๆ ไม่ใช่นิมิต