วิธีเจริญอานาปานสติ { หน้า ๘๒ }
…จะมีเวทนาก็ไม่ใช่ ไม่มีก็ไม่ใช่ จะมีจิตก็ไม่ใช่ ไม่มีก็ไม่ใช่ จะมีผัสสะก็ไม่ใช่ ไม่มีก็ไม่ใช่ เป็นต้น
ดังนั้น เมื่ออรรถกถากล่าวว่านิมิตต่างกันเพราะสัญญาต่างกัน อรรถกถาเพียงอธิบายนิมิตของ*อานาปานสติ*จากมุมมองของสัญญาเดี่ยวๆ โดยใช้สัญญาเป็นบทอธิบาย ใช้สัญญาเป็นตัวอย่าง
แต่ไม่ว่ารูปร่างหรือสีของนิมิตจะเป็นเช่นไร ไม่ว่าสัญญาของลมหายใจเข้าออกจะเป็นอย่างไร ข้อสำคัญก็คือ ไม่พึงเล่นกับนิมิต อย่าให้นิมิตนั้นหายไป อย่าจงใจเปลี่ยนรูปร่างหรือลักษณะอื่นๆ ของนิมิต เพราะถ้าโยคีทำอย่างนั้น สมาธิก็จะไม่เจริญ การคืบหน้าจะชะงัก นิมิตอาจจะหายไปเลย ดังนั้น เมื่อนิมิตปรากฏเป็นครั้งแรก อย่าเปลี่ยนการใส่ใจที่ลมหายใจไปยังนิมิต ถ้าทำเช่นนั้น ก็อาจจะพบว่านิมิตหายไป
ถ้าโยคีพบว่า นิมิตนั้นคงที่ และจิตเองก็แนบแน่นอยู่ที่นิมิตแล้ว ก็พึงปล่อยให้จิตคงอยู่ที่นั่น เพราะถ้าฝืนดึงจิตออกจากนิมิตนั้น ก็อาจเสียสมาธิได้ ถ้านิมิตปรากฏอยู่ไกลข้างหน้าของโยคี ก็ไม่พึงใส่ใจ เพราะนิมิตน่าจะหายไป ถ้าไม่ใส่ใจในนิมิตโดยเพียงตั้งสมาธิที่ลมหายใจ ณ ที่ลมกระทบ นิมิตก็จะมาอยู่ที่จุดนั้น
เมื่อนิมิตปรากฏที่จุดสัมผัสอย่างมั่นคง ปรากฏเป็นลมหายใจ และลมหายใจก็ปรากฏเป็นนิมิต แม้เช่นนั้นก็ควรยังคงตั้งสมาธิไว้ที่ลมหายใจ ไม่ควรใส่ใจในนิมิต เมื่อตั้งสมาธิอย่างต่อเนื่องที่ลมหายใจ ลมกับนิมิตในที่สุดก็จะเป็นหนึ่งเดียวกัน
**
วิธีเจริญอานาปานสติจนถึงอัปปนา