สารบัญ

วิธีเจริญอานาปานสติจนถึงอัปปนา

วิสุทธิมรรคอธิบายว่า นิมิตนั้นต่างกันเพราะเกิดโดยสัญญา และมหาฎีกาของวิสุทธิมรรคก็อธิบายว่า เป็นเพราะสัญญาที่ต่างกันซึ่งโยคีแต่ละคนมีก่อนนิมิตเกิด ดังนั้น นิมิตที่ต่างกันก็เพราะสัญญาที่ต่างกัน แต่สัญญาไม่ได้เกิดขึ้นโดยลาพัง เพราะเป็นธรรมปรุงแต่งจิตชนิดหนึ่งที่เกิดพร้อมกับจิตแต่ละดวง และกับธรรมปรุงแต่งจิตอื่นๆ ธรรมปรุงแต่งจิตที่เกิดพร้อมกับจิตแต่ละดวงเรียกว่า เจตสิก เช่น

ถ้าโยคีตั้งสมาธิในนิมิตด้วยจิตที่เป็นสุข เจตสิกที่เกิดไม่ใช่มีเพียงสัญญาเท่านั้น แต่มีร่วมกันถึง ๓๓ ชนิด เช่น ผัสสะ เจตนา เอกัคคตา มนสิการ วิตก วิจาร อธิโมกข์ วิริยะ และฉันทะ ดังนั้น จึงไม่ใช่เพียงแค่สัญญาเท่านั้นที่ต่าง แม้เจตสิกอื่นๆ ทั้งหมดก็ต่างกันเช่นกัน

แท้ที่จริงแล้ว วิสุทธิมรรคก็ได้อธิบายเรื่องนี้ไว้ในที่อื่น คือในเรื่องของการได้ เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน คืออรูปฌานที่ ๔ ในที่นั้น วิสุทธิมรรคอธิบายว่า สัญญาในฌานนั้นละเอียดมาก ดังนั้น จึงเรียกว่า เนวสัญญานาสัญญาฌาน คือมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่ แต่ไม่ใช่เพียงสัญญาเท่านั้นที่ละเอียดยิ่ง แม้เวทนา วิญญาณ ผัสสะ และเจตสิกอื่นๆ ก็ละเอียดยิ่งเช่นกัน ดังนั้น วิสุทธิมรรคจึงกล่าวว่า เนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น

**

การอ้างอิง: