ถ้าทำไม่ได้ วิสุทธิมรรคก็แนะนาให้นับลมหายใจ โยคีควรนับหลังจากการหายใจเข้าออกแต่ละครั้ง คือ “เข้า-ออก-หนึ่ง, เข้า-ออก-สอง” เป็นต้น ให้นับอย่างน้อยถึง ๕ แต่ไม่เกิน ๑๐ เราแนะนาให้นับจนถึง ๘ เพราะเป็นการเตือนให้ระลึกถึงอริยมรรคมีองค์แปด ซึ่งเป็นสิ่งที่โยคีกาลังพยายามเจริญ ดังนั้น จึงควรนับตามชอบใจระหว่าง ๕ จนถึง ๑๐ โดยอธิษฐานว่า ในช่วงนั้น จะไม่ให้ใจเลื่อนลอยไปที่อื่น แต่จะมีสติอย่างสงบอยู่กับลมหายใจ เมื่อนับลมหายใจเช่นนี้ ก็จะเห็นว่า สามารถรักษาใจให้มีสมาธิได้ โดยมีสติอย่างสงบอยู่กับลมหายใจเท่านั้น เมื่อใจมีสมาธิเช่นนี้ได้อย่างน้อยครึ่งชั่วโมง ก็ควรปฏิบัติตามกรรมฐานขั้นที่หนึ่งและสองต่อไป คือ
ในขั้นนี้ โยคีต้องเจริญสติว่า ลมหายใจเข้าออกนั้นยาวหรือสั้น “ยาว” หรือ “สั้น” ในที่นี้ไม่ได้หมายเอาความยาวที่วัดเป็นฟุตหรือนิ้ว แต่หมายถึงระยะเวลา ควรตัดสินเองว่า ช่วงเวลาขนาดไหนควรเรียกว่า "ยาว" และช่วงเวลาขนาดไหนควรเรียกว่า "สั้น" ให้มีสติในระยะเวลาของลมหายใจเข้าออกแต่ละครั้ง แล้วก็จะสังเกตได้ว่า ลมหายใจนั้น บางครั้งก็ยาว บางครั้งก็สั้น
วิสุทธิมรรค กถาว่าด้วยอานาปานสติ ข้อ ๒๒๓.