(หน้า ๗๓)

อานาปานสติหรือด้วยจตุธาตุวัฏฐานคือการกำหนดธาตุ ๔ ฉะนั้น เราก็จะมาดูกันอย่างสังเขปว่า จะเจริญอานาปานสติอย่างไร

วิธีเจริญอานาปานสติ

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสอานาปานสติไว้ในมหาสติปัฏฐานสูตร โดยเริ่มว่า

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ อย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่าง (คือ ในที่สงบ) ก็ดี นั่งข่มบัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า (คือเฉพาะอารมณ์ของกรรมฐาน) มีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก

แล้วทรงอธิบายอานาปานสติว่า

• เมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า “เราหายใจเข้ายาว”
• เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า “เราหายใจออกยาว”
• เมื่อหายใจเข้าสั้น ก็รู้ชัดว่า “เราหายใจเข้าสั้น”
• เมื่อหายใจออกสั้น ก็รู้ชัดว่า “เราหายใจออกสั้น”

สาเหนียว่า “เรากำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจเข้า” สาเหนียว่า “เรากำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจออก” สาเหนียว่า “เราระงับกายสังขาร หายใจเข้า” สาเหนียว่า “เราระงับกายสังขาร หายใจออก”

เพื่อเริ่มเจริญกรรมฐาน ให้นั่งในท่าที่สบายและพยายามมีสติที่ลมหายใจ เมื่อลมกำลังเข้าและออกจากกายผ่านรูจมูก โยคีอาจรู้สึกถึงลมหายใจใต้จมูก หรือ